کانال کیوبیس در تلگرام را دنبال کنید
آهنگسازی
آهنگسازی




صفر تا صد آموزش فارسی کیوبیس پک 1
صفر تا صد آموزش فارسی کیوبیس پک 2
آموزش فارسی صفر تا صد مسترینگ با پلاگینهای waves



دانلود کیوبیس 8 cubase با لینک مستقیم رایگان و آموزش نصب فارسی

دانلود رایگان وی اس تی استرینگ شرقی Fayez Saidawi Oriental Strings با لینک مستقیم تک پارت از سرور سایت



آموزش آهنگسازی فارسی

+ پاسخ به موضوع
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 1 , از مجموع 1

موضوع: گفتگو با لوریس چکناواریان به همراه بررسی کارنامه فرهنگی او؛ آهنگساز فردا

  1. Ramin95 آواتار ها
    Ramin95
    شماره کاربری
    4941
    Contributor
    شهریور /۱۳۹۰
    4,009
    مثبت های دریافتی
    + های دریافتی575
    0
    سپاس از شما 815 بار در 687 پست
    Follows
    0
    Following
    0

    پیش فرض گفتگو با لوریس چکناواریان به همراه بررسی کارنامه فرهنگی او؛ آهنگساز فردا

    گفتگو با لوریس چکناواریان به همراه بررسی کارنامه فرهنگی او؛
    آهنگساز فردا

    .

    علی عظیمی.نژادان- .در روزهایی که تهران میزبان اجرای ارکستر مجلسی ارمنستان به رهبری لوریس چکناواریان شده بود؛ .این رهبر ارکستر مقابل ما نشست تا از کنسرت اخیر، . انتخاب قطعات کنسرت و همگاری با آهنگسازان ایرانی بگوید. گفت.و.گو البته -.. همان طور که انتظار می.رفت - به گذشته و دیگر آثار و اجراهای چکناواریان هم کشیده و طی آن مباحث دیگری مطرح شد.

    بهتر است از کنسرت اخیر شما شروع کنیم. من در دو شب اول در کنسرت شما حضور داشتم و شاید بتوانم بگویم که شگفت.انگیز.ترین اتفاق در این کنسرت و در واقع در آن دو شب وجود نوازنده متبحری به نام دیانا آدامیان دختر ۱۲ساله.ای بود که با سن کم، بسیار با قدرت نوازندگی می.کرد و به خصوص قطعه معروف «سارازاد» بیزه را با توانایی خارق.العاده.ای اجرا کرد. کمی پیرامون او توضیح دهید که چگونه او را پیدا کردید؟
    بله، هنگامی که در ارمنستان داشتم با گروه ارکسترم تمرین می.کردم یک شب به کنسرتی دعوت بودم که این دختر خانم در آنجا داشتند کاری را اجرا می.کردند و از همانجا به استعداد زیاد ایشان پی بردم. ضمن اینکه می.دانید که پدر و مادر دیانا در همین ارکسنر مجلسی جزو نوازندگان تحت رهبری من بودند. بنابراین به آن.ها گفتم که حتما فرزندتان را هم همراه خودتان بیاورید تا از نوازندگی.اش در بخشی از این برنامه استفاده کنیم. البته این دختر خانم، هنوز در ابتدای کار قرار دارد و باید بیشتر تمرین کند ولی به هر حال فکر می.کنم آینده درخشانی در انتظار او خواهد بود.

    راستی چقدر با این گروه تمرین کردید؟
    حدود سه هفته. می.دانید که من در این سفر ابتدا به آمریکا رفتم و در گالری سیحون هم نمایشگاهی از برخی کارهای نقاشی.ام ارایه دادم. پس از آن یکسره به ایروان برای تمرین با این گروه رفتم و اکنون هم که در میانه برگزاری کنسرت.ها در کنار شما هستم. به هر حال من از این گروه و نوازندگان خیلی راضی هستم.

    جناب استاد، این ارکسنر در ضمن نکات مثبتی هم داشت ولی به نظر می.رسد که اجرای برخی کار.ها چندان در حد مطلوب و ایده.آل نبود. مثلا در.. همان شب اول اجرا ملاحظه کردم که فرضا «رقص شمشیر» خاچاطوریان با وجود اجراهای زیادی که از این کار شده است و شما هم اجراهای خیلی خوبی از آن با ارکسترهای مختلف داشتید، شاید به دلیل نبود سازهای بادی، چندان مطلوب اجرا نشد ولی البته سِرِناد چایکوفسکی در حد نسبتا خوبی به اجرا درآمد. نظر خودتان چیست؟
    ببینید، قطعه «رقص شمشیر» در زمره قطعات کوتاه و زیبای خاچاطوریان است که البته با سازهای بادی، افکتش خیلی بیشتر می.شود و جلوه خیلی بهتری پیدا می.کند. ولی همان.گونه که گفتید قطعه سِرِناد چایکوفسکی را ارکسنر، خیلی خوب اجرا کرد و چایکوفسکی واقعا یک اقیانوس خیلی بزرگی است که اجرای دقیق آثارش خیلی کار می.برد و یادتان باشد که نشانه توانایی یک ارکس.تر در کارهای کوچکش (مثل رقص شمشیر) نیست، بلکه در کارهای بزرگی است که صورت می.دهد یا مثل کار سِرِناد دوورژاک که آن هم قطعه محکم و زیبایی است.

    مساله دیگر در مورد انتخاب آثار برخی آهنگسازان ایرانی است که در برنامه کار خود مانند همیشه گنجاندید. نکته در اینجاست که به نظر می.رسد، سطح کارهایی که از آهنگسازان ایرانی ارایه دادید در یک سطح هنری قرار ندارند. مثلا کار آقای هرمز فرهت مسلم است که در سطح نسبتا خوبی است و ایشان از آهنگسازان خوب ایرانی است ولی آیا فرضا کار آهنگسازی آقای هوشنگ کامکار هم این.گونه است؟ من فکر می.کنم البته ایشان از لحاظ تئوری و اشراف به تاریخ موسیقی فرد متبحری هستند ولی آیا ایشان الزاما جزو بهترین آهنگسازان ایرانی است و اجرای آثار بزرگانی چون حنانه ملیک اصلانیان دهلوی، پژمان و... بر کارهای امثال آقای کامکار اولویت ندارند؟
    ببینید، به قول ارامنه: «سلیقه رفیق ندارد.» بنابراین نظر شخص شما نسبت به آقای کامکار یا دیگران امری طبیعی و محترم است و هرکس می.تواند در صورت اشراف کلی نسبت به قضیه.ای نظری را ابراز کند. یکی ممکن است یک هنرمند را نابغه فرض کند و دیگری او را در سطح پایین قرار دهد. از نظر خودم آقای کامکار آهنگساز بسیار خوب و متبحری هستند و کارشان را خوب بلدند. صادقانه کارشان را می.نویسند و از لحاظ تکنیکی هم در کارشان نقصی ندیدم و این قطعه «ارومان زیبا» که آن را اجرا کردم قبلا حدود دو سال پیش هم در بنیاد محک اجرا کرده بودم و این بار باز خودم پیشنهاد کردم که دوباره آن را اجرا کنم. این قطعه تلفیق زیبایی است که برای سازهای زهی، کمانچه و سنتور تنظیم شده است و هم از لحاظ ملودی و هم به لحاظ تکنیکی کار بسیار خوبی است. پس یادتان باشد که افراد، دارای سلیقه.های متعددی هستند. حتی ممکن است یک نفر بتهوون را دوست نداشته باشد و دیگری عاشق آن باشد و...

    ببینید، بحث بر سر مقایسه کارهای آهنگسازان ایرانی است. به هر حال قبول دارید که افراد بسیاری بودند که اجرای کار.هایشان نسبت به کار آقای کامکار یا حتی شاهین فرهت در اولویت قرار داشت؟
    باز می..گویم که هر گلی یک بویی دارد و مقایسه کردن افراد با هم را جایز نمی.دانم و علاقه.ای هم به این کار ندارم. گفتم، شما حق دارید هر نظری داشته باشید ولی سعی نکنید سلیقه خود را به همه تعمیم دهید. مطلق.گرا نباشید.

    حالا که صحبت به اینجا رسید، دوست دارم بدانم در کل و پس از این همه تجربه، کار کدام یک از آهنگسازان ایرانی را بیشتر دوست دارید حالا چه به لحاظ حسی و چه به لحاظ فنی؟
    گفتم که این کار را دوست ندارم و با مقایسه کردن آدم.ها با هم میانه.ای ندارم. ولی اگر نام چند نفر را از من بپرسید می.توانم در مورد هر یک جداگانه نظر کوتاهی بدهم البته در عین حال فکر می.کنم که جامعه موسیقیدانان ایرانی بیش از همه مدیون دو نفر است؛ یکی پروفسور توماس کریستیان داوید استاد اتریشی مقیم ایران که دارای همسر ایرانی هم بودند؛ فردی که دو، سه نسل از آهنگسازان ما را تربیت کرد یعنی افرادی چون پورتراب، دهلوی، پژمان و... همه نزد او مبانی آهنگسازی را آموخته.اند و دیگری استاد ملیک اصلانیان که نوازندگان پیانوی بسیاری را تربیت کرد و در عین حال باید بدانید که در آینده است که ارزش واقعی آهنگسازان و موسیقیدان.های ما مشخص می.شود وگرنه مطمئن باشید که نظر من به عنوان یک موسیقیدان یا دیدگاه یک منتقد هنری در تاریخ هنر کمترین ارزشی نخواهد داشت. این مردمند که در آینده بهترین.ها را برمی.گزینند پس بی.خود وقتتان را برای این مقایسه.ها تلف نکنید.در ضمن اگر سخنان منتقدان ملاک بود اکنون باید نام بتهوون، موتسارت و... از صحنه تاریخ موسیقی حذف می.شد چون در زمان خودشان نه تنها محبوب منتقدان نبودند بسیار هم مطرود بودند.

    حالا با این حساب فکر می.کنم بشود نظرتان را پیرامون برخی آهنگسازان مهم ایرانی از گذشته تاکنون پرسید، بدون اینکه به قول خودتان قصد مقایسه بین آن.ها را داشته باشیم. مثلا امانوئل ملک اصلانیان، هوشنگ استوار، مرتضی.حنانه، احمد پژمان، هرمز فرهت، علیرضا مشایخی، شریفیان، بهزاد رنجبران، رضاوالی و...
    در مورد ملک اصلانیان باید بگویم که او بدون تردید در زمره آهنگسازان بزرگی بود که شاید حدود ۵۰ سال دیگر مردم و اهل موسیقی ما بفه.مند که او چه جایگاهی داشت. و کاشکی من روزی بتوانم تا اندازه.ای هم.سطح ایشان بشوم و این، آرزوی من است. او نه تنها در نوازندگی پیانو و آهنگسازی فردی برجسته به حساب می.آمد و شاگردان مهم و فراوانی را هم به.خصوص در نوازندگی پیانو تربیت کرد و از این حیث بسیار اثرگذار بود، بلکه رهبری هم می.دانست هرچند هیچ.گاه رهبری نکرد و در عین حال و مهم.تر از همه او یک فیلسوف موسیقیدان محسوب می.شد و ذهنی فعال داشت. متاسفم که در طول حیاتش به درستی شناخته نشد ولی چون بسیار حرفه.ای بود و با ایمان و اعتقاد تمام کار.هایش را می.نوشت، یقین دارم که در نسل.های آینده در صورت ایجاد یک ارکستر بزرگ و استاندارد در ایران و وجود یک رهبر خوب کارهای ایشان به خوبی اجرا خواهد شد و بیش از پیش و آنچنان که شایسته اوست، شناخته می.شود. در اینجا باید از حشمت سنجری و فرهاد مشکوه و فرشاد سنجری صمیمانه تشکر کنم که برخی از آثار او را در سال.های مختلف در گذشته اجرا کردند.
    در مورد مرتضی حنانه هم باید بگویم که او هم موسیقیدان جالب و فوق.العاده.ای بود و نکته جالب توجه در کارهای او این بود که در سبک.های مختلف آهنگ ساخت و حتی آثاری هم در زمینه موسیقی دوده کافونیک داشت و اتفاقا یکی از کارهای او در بهمن.ماه ۱۳۴۰ همراه با یکی از آثار من توسط مرحوم حشمت سنجری اجرا شد (نام کار من کنسرتو برای پیانو و ارکس.تر بود و نام کار حنانه دو قطعه لارگو و آندانته برای ارکستر بود). البته حنانه هم در ..نهایت این موقعیت را پیدا نکرد که همه آثار خود را با ارکستر. بزرگ اجرا و ضبط کند بنابراین پس از مدتی مانند احمد پژمان به سمت موسیقی فیلم کشیده شد. در مورد هوشنگ استوار هم قطعه سوییت.های ایرانی.اش را به یاد می.آورم که آن را در دوره جوانی شنیده بودم و به خاطر می.آورم که ارکستراسیون این قطعه بسیار قوی و زیبا بود.
    احمد پژمان هم فردی باتجربه و دنیادیده است و تسلط خوبی در ارکسترنویسی دارد و همچنین آهنگسازی فوق.العاده است که افتخار می.کنم که دوست قدیمی من است.
    هرمز فرهت هم از نزدیک.ترین دوستان من است. درست مثل یک برادر که در همین برنامه اخیر هم قطعه.ای از او را اجرا کردم. آقای شریفیان هم که بنده کار خسوف از ایشان را اجرا کرده.ام به نظر من آهنگساز خوب و تحصیلکرده.ای است. در مورد بهزاد رنجبران باید بگویم که تنها یک کوارتت از ایشان را شنیده.ام که خوب بود. رضا والی را درست نمی.شناسم و در مورد علیرضا مشایخی هم باید بگویم که او هم آهنگساز باسواد و تحصیلکرده.ای است که در هر کاری که صورت می.دهد آن را با اعتقاد تمام می.نویسد و اصولا فردی روشنفکر است.

    البته خود شما در میان کار.هایتان آثاری در زمینه موسیقی آتنال و دوده کافونیک ندارید و حتی در زمینه رهبری ارکستر هم به ندرت دیده.ام که کاری در این زمینه اجرا کنید. آیا هیچ وقت دوست نداشته.اید که در این زمینه هم طبع خود را مورد آزمایش قرار دهید یا در آینده چنین قصدی ندارید؟
    در دوران جوانی.ام تجربیاتی در این زمینه داشتم که البته آن.ها را انتشار ندادم ولی اگر خوب دقت کنید متوجه می.شوید که بنده در سمفونی شماره ۲ (credo) هم با زبان خود از تکنیک.های آوانگارد و از جمله دوده کافونیک بهره گرفتم.

    بله، همچنین در بخشی از باله سیمرغ هم این تکنیک را می.توان ملاحظه کرد ولی مساله اینجاست که این امر به صورت امری مسلط در کارهای شما درنیامد.
    ببینید من همواره بر این اعتقاد بوده.ام که در یک قطعه موسیقی یا کلا هر اثر هنری تکنیک باید در خدمت بیان و حرف باشد و هیچ.گاه طرفدار تکنیک به ماهو تکنیک نبوده.ام. تجربه هم نشان داده که در .آینده هم مردم وقتی از یک اثر هنری خوششان می.آید در درجه نخست به دلیل سبک و تکنیک خاص یک اثر نیست بلکه بیشتر به دلیل بیان و زیبایی درونی یک اثر است. مثلا امروزه دیده.اید که بیشتر مردم داوینچی، پیکاسو، ون.گوگ، بتهوون، موتسارت و... را صرفا به دلیل تکنیک کاریشان ستایش کنند؟ خیر. آن.ها بیشتر طرفدار بیان و زیبایی آن آثار هستند که آن.ها را دوست می..دارند. بنابراین همواره بر این اعتقاد بوده.ام که نباید بر سبک خاصی در هنر و به.خصوص در موسیقی تعصب داشت. مثلا در موسیقی یکی می.آید و حرفش را با ملودی ادا می.کند و دیگری می.آید به جای ملودی از تکنیک.ها و صدا.های مختلفی چون ساختار دوده کافونیک و مکتب.های آوانگارد برای بیان حرف.هایش استفاده می.کند. حالا روحیه من با دومی چندان جور نیست ولی کسانی را که دست به این تجربیات می.زنند هم نفی نمی.کنم و حرف من این است که نباید بر سبک خاصی تعصب ورزید.

    روحیه رمانتیک شما و تعلق شما به مکتب رمانتیسیزم در موسیقی (چه متقدم و چه متاخر) هم در این دیدگاه شما مسلما بی.تاثیر نیست. درست است؟
    البته وقتی من می.گویم فردی رمانتیک هستم به این مفهوم نیست که سبک موسیقایی من هم الزاما رمانتیک است. خیر بار.ها گفته.ام که من سبک مخصوص خودم را دارم و پیروی از مکتب خاصی نمی.کنم. پس اگر می.گویم رمانتیک هستم، منظورم احساسم است که از روحیه.ای رمانتیک برخوردار است. از تکنیک.، هارمونی و ارکستراسیون رمانتیک الزاما استفاده نمی.کنم. این ارکستراسیون و هارمونی متعلق به خودم است که با مطالعه این مکاتب و فرهنگ، خودم آن را به وجود آورده.ام ولی پیرو هیچ مکتبی نیستم.

    البته به مساله تکنیک، هارمونی و ارکستراسیون در آثار خودتان هم می.رسیم و در این زمینه الزاما با شما هم.عقیده نیستم که در همه موارد تکنیکتان، خاص خودتان است. ولی در اینجا می.خواهم با توجه به نکته.ای که در مورد موسیقی.های پاپ.مانند گفتید و بر لحظه.ای و نادوام بودن اکثر قطعات پاپ تاکید کردید، این سوال را از شما بپرسم که آیا در میان قطعات مشهور پاپ قطعه یا قطعاتی بوده که ملودی آن.ها، توجه شما را به خود جلب کرده و آرزوی ساختن آن.ها را داشتید؟
    بله، خیلی از ملودی.ها در این قطعات پاپ و لایت موزیک هست که من به آن.ها علاقه.مندم و آرزو داشتم که من سازنده آن.ها بودم مثل همین قطعه love story که خیلی زیبا و باشکوه است. در مورد قطعات محلی و فولکلور هم که قبلا نظرم را گفته.ام که تم بسیاری از آن.ها با وجود خصلت مونوفونیکشان (تک.صدا بودن) بسیار زیبا و عمیق است و جای آن دارد که باز بیشتر روی آن.ها کار شود. این.ها قطعاتی هستند که قدمت زیادی دارند و در طول زمان دایما پخته شده و بر عمق آن.ها افزوده شده است.

    چون به موسیقی پاپ اشاره شد، بد نیست نظرتان را پیرامون یکی از آهنگسازان به نام موسیقی پاپ ایرانی و در عین حال هم.نژاد شما یعنی مرحوم واروژان جویا شوم، گویی که زمانی همکلاس و هم.دوره شما هم بوده، درست است؟
    ببینید مرحوم واروژان خیلی آدم باسلیقه.ای بود. در هنرستان عالی موسیقی هم.دوره من بود و گمان می.کنم که در مدرسه هم با هم، همکلاس بودیم. تحصیلات موسیقی.اش هم خیلی قوی بود و برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت و پس از بازگشت به ایران بیشتر فعالیت.هایش را در زمینه موسیقی پاپ متمرکز کرد. البته در زمینه موسیقی هم خیلی فعالیت داشت و اتفاقا در یک دوره.ای هم من و هم او کاندیدای جشنواره فیلم سپاس به عنوان بهترین سازندگان موسیقی متن فیلم بودیم. من به دلیل فیلم بیتا و او به دلیل فیلم... که در ..نهایت او برنده شد. به هر حال اکثر کارهای او در زمره کارهای ماندنی موسیقی پاپ محسوب می.شود و من در تمام سال.ها به دنبال پارتیتورهای بسیاری از ساخته.های او بودم تا بتوانم بر مبنای ملودی.های مختلف او سوییت بزرگی به نام سوییت واروژان را تنظیم کنم.

    خب، فکر می.کنم حالا اگر روی آثار خود شما متمرکز شویم، بحثمان بهتر پیش می.رود. من فکر می.کنم از مهم.ترین ویژگی.های آثار شما، آن خصلت محتواگرایانه.ای است که در بیشتر کار.هایتان موج می.زند. آقای کامکار هم در جلسه نقد و بررسی شما به ویژگی توصیفی و مبتنی بودن آثارتان بر یک موضوع یا تم مشخص بیرونی (اعم از داستان یا یک رویداد خارجی) تاکید کردند که همین معنی را می.رساند و در اینجاست که یک نوع تعهد و مسوولیت هنری در آثارتان به چشم می.خورد که کار شما را از فرمالیست.ها در عرصه موسیقی که بدون توجه به یک تم مشخص یا یک محتوای معینی به خلق یک اثر می.پردازند، به جد فاصله می.گیرد. یعنی در کارهای شما صوت موسیقایی به ماهوصوت ارزشی ندارد، آن.ها در خدمت بیان یک واقعه یا یک داستان هستند مثل رستم و سهراب، باله اتللو، باله سیمرغ، سمفونی قتل عام ارامنه و... این را قبول دارید؟
    ببینید، همچنان که قبلا اشاره کردم. من از طریق آکادمی.هایی که در آنجا تحصیل کردم، تقریبا همه سبک.های دنیا را مورد آزمایش قرار دادم و با اکثر آن.ها آشنا هستم. ولی نکته مهم در اینجاست که آن چیزی که در ..نهایت من را به نوشتن موسیقی هدایت می.کند، انتلکت من نیست، بلکه روحیه و موقعیت زندگی من است. به هر حال من از یک خانواده مهاجر ارمنی.زاده شدم که از جنگ و قتل عام و درد و رنج آمدند. از بچگی شاهد رنج و محنت و اشک.ها و غم و غصه.های این مهاجران بودم؛ کسانی که یک یا چند عضو خانواده.شان را از دست داده بودند، بنابراین بزرگ شدنم همراه با شنیدن لحظه به لحظه غم و درد و اندوه این مهاجران بود. بنابراین شنیدن جنایات دولت عثمانی در ارمنستان و اتفاقاتی که در زندان استالین به وقوع پیوست من را به عنوان یک هنرمند به شدت تحت تاثیر قرار داده است و هیچ وقت نمی.توانم این خاطره.های ناگوار را فراموش کنم.
    اگرچه دنیا این واقعیت.های تلخ را قبول نمی.کند یا آن را کتمان کرده و درباره.اش حرفی نمی.زند اما من از.. همان ابتدا که تصمیم جدی به آموختن موسیقی داشتم، این تصمیم را گرفتم که با ساختن آثار گوناگون، بتوانم آن اتفاقات دردناک را که بر سر خاندان ما آمده (متاسفانه جهانیان به دلیل مصالح سیاسی، چشمانشان را بر این جنایت بستند) را به گوش همه جهان برسانم.

    بله، اصولا فکر می.کنم یکی از مهم.ترین بن.مایه.هایی که در بسیاری از آثار شما به چشم می.خورد، درد و رنج و حتی مرگ.اندیشی است و قطعاتی که پیرامون مرگ و قتل نوشته شده یعنی از سمفونی شماره یک که رکوییم برای قتل ارامنه است بگذریم حتی توجهی که به داستان رستم و سهراب هم نشان داده.اید، به نظر می.رسد که بی.ارتباط با موضوع محوری مرگ و شهادت نیست؟
    البته همان.گونه که گفتم بهتر است بگوییم که این درد و رنج در کارهای من منعکس است نه الزاما مساله مرگ. البته توجهی که شاید به مساله مرگ، نشان داده.ام ناشی از محیطی است که در آن به سر می.بریم، اصولا یادتان باشد که برخی فرهنگ.ها بسیار اهل شادی و خنده هستند مثل اتریشی.ها و عده.ای هم مثل اسپانیایی.ها که غم و درد و گریه را دوست دارند و تا حدود زیادی فرهنگ خودمان.

    شما خودتان به مرگ، زیاد فکر می.کنید و درگیری ذهنی با آن دارید؟
    ببینید مرگ همواره همراه ماست و هر لحظه ممکن است که سراغ ما بیاید. خود من هر زمان که از یک سر خیابان به سمت دیگر می.روم، احساس می.کنم که شاید تصادف کنم و بمیرم. به.خصوص اینکه بیشتر مردم خیلی وحشیانه رانندگی می.کنند و واقعا همیشه این احساس خطر را در وجودم دارم.

    داشتیم در مورد مساله تعهد در آثارتان صحبت می.کردیم که بحث به اینجا کشیده شد و اینکه هر کسی از جمله شما به هر حال تحت تاثیر تجربیات زیستی و گذشته.ای است که از سر گذرانده است و بنابراین مطابق گفته شما هیچ.کس فرا.تر از گذشته.ای که داشته است، نمی.تواند عمل کند و بنابراین افرادی مانند شما با این سابقه خانوادگی.تان که محصول درد و رنج بوده، نمی.توانستند به سیاق تیپ.های انتلکتوئلی مثلا به سمت موسیقی.های خیلی آوانگارد مثل آتنال، سریال و... کشیده شوند، درست است؟
    بله و در عین حال همواره گفته.ام از زمانی که من به موسیقی علاقه.مند شدم، در خانه و محیط داخلی، به.شدت تحت تاثیر ترانه.های فولکلوریک مهاجران ارمنی بودم که حاوی درد و رنج بود و در عین حال از بچگی عاشق آوازهای شیرخدا بودم که نوای موسیقی زورخانه.ای.اش هر روز از رادیو پخش می.شد و همین امر، مرا به رفتن به زورخانه به عشق شنیدن آهنگ.های زورخانه.ای، تشویق کرد که سبب عشق و علاقه من به داستان.های شاهنامه شد.
    در ضمن ریتم موسیقایی که دسته.های عزاداری امام حسین (ع) در ماه محرم می.خواندند از.. همان ابتدا برای من، بسیار جالب توجه بود. دسته.های منظمی که به.خصوص در اطراف منزل ما در خیابان منوچهری می.دیدم که برای من بسیار باشکوه بودند و از ملودی.هایشان بسیار لذت می.بردم.
    پس با این تجربیات من نمی.توانستم ژست انتلکتوئل.ها را بگیرم و مثلا موسیقی دوده کافونیک بنویسم. این تیپ موسیقی.ها برای کسانی جالب توجه بود که از ابتدا یک زندگی آرام و بی.دغدغه داشتند و غم و دردی نداشتند. من در یک سنت و فرهنگ و موقعیت دیگری بار آمده بودم که نمی.توانستم مانند آن.ها عمل کنم. ببینید هر کسی در دنیا دارای یک خاصیت ویژه.ای است. من چون در چنین محیطی بزرگ شده بودم، نمی.توانستم رنگ خودم را عوض و مثل یک انگلیسی، آلمانی یا ایرانی.ای که زندگی بی.دغدغه دارد عمل کنم. البته گفتم که من در دوران جوانی چنین تجربیاتی را داشتم یعنی چه در اتریش و چه در آمریکا که تحصیل می.کردم چنین قطعاتی را نوشتم که مورد تایید آکادمی واقع شد ولی به هیچ.وجه آن.ها را انتشار نداده.ام.
    ببینید. تیپ من نمی.تواند موسیقی دوده کافونیک بنویسد. من باید موسیقی انقلابی.ای بنویسم که منعکس.کننده درد و رنج و عصبانیت من از این دنیای بی.تفاوت، نسبت به این جنایت.ها باشد. من می.خواهم اعتراض خودم را نسبت به جهانی که به.خاطر پول، شرافتش را فروخت و وجدانش از این همه جنایات جریحه.دار نشد، اعلام کنم.
    زندگی من با زندگی مثلا دوست عزیزم آقای علیرضا مشایخی فرسنگ.ها تفاوت داشته است. چرا او به سمت موسیقی.های آوانگارد کشیده شد و من نه؟ چون او مانند من زندگی ناآرامی نداشته است، در زندگی.اش کم و بیش ثبات داشته، در این محیط و فرهنگ هیچ.گاه او را به عنوان اقلیت حساب نمی.کردند (واژه.ای که البته از به.کار بردنش جدا متنفرم و امیدوارم روزی از دایره واژگان ما حذف شود)، هیچ.گاه در خیابان به او توهین نکردند (زمانی که بچه بودم متاسفانه برخی از هموطنانم از روی جهالت به ما ارامنه توهین می.کردند، حتی ما را جاسوس خطاب می.کردند برخی هم به ما کمونیست می.گفتند که خنده.دار بود چرا که قوم ما از روی ناچاری و تحت فشار خاکمان را ترک کردیم و اصلا از دست رژیم کمونیستی استالین فرار کردیم) هیچ.گاه به خانواده.اش تجاوز نشده بود. بنابراین همه این.ها را گفتم که باز توجه شما و خوانندگان را به این نکته بیشتر جلب کنم که هر .. هر مسیری که در زندگی می.پیماید برآمده از گذشته زندگی و تاریخی.اش است. پس نباید از همه یک گونه توقع داشت.

    از این نکته که بگذریم، شما کدام.یک از آثار خود را بیشتر دوست دارید و شخصی.تر به حساب می.آورید؛ اثری که آن را صرفا در راستای مسوولیت اجتماعیتان نساخته باشید.
    شاید در اینجا بتوانم از باله اتللو نام ببرم. ببینید شخصیت من دو وجه مختلف دارد؛ یکی وجه رمانتیک قضیه است و دیگری وجه انقلابی که نمود وجه انقلابی من به.خصوص در عرصه فعالیت.های من در ارمنستان بازمی.گردد که در اواخر حکومت کمونیستی اتحاد جماهیر شوروی سابق به آنجا رفتم و ضمن پذیرفتن ریاست ارکس.تر سمفونیک آنجا و با اجرای سرود ملی فراموش شده ارمنستان، نقش زیادی در استقلال ارمنستان داشتم و مردم را بسیار تشویق به مبارزه می.کردم که در ..نهایت هم این امر به ثمر رسید و نمود وجه رمانتیکی من هم در بسیاری از کار.هایم چون سوییت آرارات و باله اتللو مشهود است. البته بار.ها اعلام کرده.ام که ضمن اینکه خودم فردی رمانتیکم و برخی از کار.هایم صبغه رمانتیکی دارد، ولی الزاما وابسته به مکتب رمانتیسیزم نیستم.

    اتفاقا سوال من هم در اینجا این است که با وجود اینکه در برخی جا.ها اذعان دارید که رمانتیک هستید و خیلی از کارهای شما هم مطابق گفته خودتان رمانتیک هستند، از اینکه بگویند سبک کاری شما هم در چارچوب مکتب رمانتیک می.گنجد، خیلی خوشتان نمی.آید؟
    ببینید، دنیای موسیقی یک جهان یا یونیورسی است که هیچ چارچوبی نمی.تواند آن را محدود کند. پس در این اقیانوس عظیمی که موسیقی.اش می.نامند، هر یک از این سبک.ها یک جزیره کوچکی هستند و در واقع یک قطره.ای در این اقیانوس بیش نیستند و اساسا فکر می.کنم که این تقسیم.بندی.ها اعم از باروک، کلاسیک، رمانتیک و... اموری اعتباری هستند و حقیقت بیرونی ندارند. پس فکر می.کنم اساسا باید از به.کار بردن واژه سبک هم خودداری کنیم. دیگر واژه سبک بی.معناست و به.جای آن باید از خود افراد آهنگساز به.صورت مجزا صحبت کرد. به عبارت دیگر آن ابزاری که یک آهنگساز برای بیان حرف.هایش از آن.ها استفاده می.کند، چندان مهم نیستند، خود آن حرفی که آن آهنگساز بیان می.کند، در اینجا اهمیت دارد. پس نباید در این میان دست به ارزش.گذاری بزنیم و بگوییم که چون یک آهنگساز در یک سبک مشخصی کار می.کند که از فرد دیگری که در چارچوب دیگری کار می.کند، بر.تر است.

    به.هرحال در ضمن تایید نکته آخری که ذکر کردید، فکر می.کنم که هیچ آهنگسازی نمی.تواند از صفر کارش را شروع کند و به.صورت کامل از مکتب.های موجود آهنگسازی گسست کند و به.هرحال به یک سبک یا مکتب کارش نزدیک.تر است. مثلا به.نظر می.رسد که شما در بسیاری از آثارتان از کارهای آرام خاچاطوریان الهام گرفته.اید مثل کنسرتو ویلنی که مدت.ها پیش نوشته بودید و حتی در کاری مثل سوییت آرارات که آن.ها هم به گونه.ای بخشی از کارهای وابسته به مکتب رمانتیسیزم هستند، این.گونه فکر نمی.کنید؟
    در مورد کنسرتو ویلنی که من نوشتم که متعلق به دوران جوانی.ام است، قبلا در توضیحات پیرامون آثارم اذعان کرده.ام که آن.ها را تحت تاثیر کنسرتو ویلن خاچاطوریان نگاشته.ام و اساسا تاثیری که این اثر بر روحیه من گذارد، سبب اصلی تصنیف این اثر بود و این کار دقیقا زمانی نوشته شد که من دانشجوی سال دوم رشته آهنگسازی آکادمی موسیقی وین بودم و می.توان گفت که اولین کار حرفه.ای من در عرصه آهنگسازی بوده است. پس این اثر به زمانی تعلق دارد که من در ابتدای کار آهنگسازی بودم و طبعا در این دوران، تقلید، یک امر طبیعی است و جالب است که این اثر را در طی ملاقاتی که با شخص خاچاطوریان در وین داشتم به ایشان ارایه کردم که مورد تایید او واقع شد و به.دلیل آن مورد تشویق استاد قرار گرفتم. ولی در مورد کاری مثل سوییت آرارات که آن را در دوران پختگی نوشته.ام، به هیچ.وجه این تاثیرپذیری را قبول ندارم و اساسا این کار هیچ ربطی به کاری از خاچاطوریان ندارد.

    من این شباهت را بین این اثر و باله مسکوی خاچاطوریان حس می.کنم...
    ببینید، اساسا همه موسیقیدان.ها به.صورت غیرمستقیم از همدیگر الهام گرفته.اند یعنی از یک منظر که نگاه کنیم، می.بینیم که بتهوون زمانی تحت تاثیر موتسارت بوده، خود موتسارت هم در یک برهه.ای از هایدن وام گرفته. و برامس هم در جاهایی از بتهوون الهام گرفته، یا خود هایدن هم بالاخره از هندل و هندل هم از باخ احتمالا تاثیراتی گرفته است. به.هرحال همه این.ها بشرند و یک شباهت.هایی با هم دارند. ولی پس از مدتی می.بینیم که این.ها هر کدام به.طور مستقل راه خودشان را می.روند. من هم شاید در دوره.ای از کسی یا کسانی الهام گرفته باشم ولی پس از مدتی راه مستقل خودم را کم و بیش پیدا کردم. مثلا الان من دیگر الزاما از تکنیک. هارمونی و ارکستراسیون رمانتیک استفاده نمی.کنم. این ارکستراسیون و هارمونی متعلق به خودم است که با مطالعه این مکاتب و فرهنگ، خودم آن.ها را به.وجود آورده.ام.

    شما در سبک.ها و ژانرهای مختلفی اثر نوشته.اید که ارکستراسیون و هارمونی آن.ها هم الزاما مانند هم نیست. مثلا در سمفونی شماره دو و باله سیمرغ ساختار موسیقی به سمت موسیقی آتنال و کلا مدرن هم کشیده می.شود، یا کارهایی مثل love songs (ترانه.های عاشقانه) در کارنامه.تان دارید که ساختار موسیقایی.اش اساسا به سمت موسیقی pop یا light music است و... اما در کل فکر می.کنم بیشتر کارهای شما در چارچوب مکتب رمانتیسیزم اعم از رمانتیک شخصی یا حتی رمانتیک ملی دور می.زند.
    ببینید، بازمی.گویم که بهتر است از واژه.هایی نظیر سبک یا حتی ژانر استفاده نکنید و بهتر است به.جای آن.ها از واژه «بیان» استفاده کنید و فرضا بگویید که من برای ابراز احساس و نظریاتم در موسیقی، بیانات مختلفی داشته.ام.

    بسیار خب، حالا که به این قضیه اشاره کردیم که جنابعالی برای ابراز احساسات و نظراتتان بیانات گوناگونی داشتید، می.خواستم این نکته را هم بگویم که از یک منظر به.نظر می.رسد که شما را در کل نمی.توان یک آهنگساز مولف به حساب آورد، نه.اینکه این امر چیزی از ارزش کارهای شما کم کند بلکه در اینجا می.خواستم تفاوت شما را با آهنگسازانی نشان دهم که در هر اثری که تولید می.کنند، ردپایی از وجود خود را در آثار گوناگون خود بر جای می.گذارند مثل مرحوم مرتضی حنانه که با شنیدن هر اثری از او متوجه می.شویم که آن اثر ساخته شخص اوست، ولی ساختار آثار شما خیلی متنوع و بسیاری از آن.ها در چارچوب.های مختلفی است که هیچ نقطه اشتراکی با هم ندارند، مثلا مابین کارهایی مثل سیمرغ love songs و باله اتللو فرسنگ.ها اختلاف است. آیا این را تایید می.کنید؟
    ببینید، اگر با یک نگاه میکروسکوپی به آثار من بنگرید، متوجه می.شوید که با وجود اختلاف.های ظاهری.ای که میان برخی کارهای من وجود دارد، تکنیک. آن کار.ها کم و بیش با هم مشابهت دارند و حضور من را در همه آن.ها ملاحظه می.کنید. بله، آن تفاوت.ها در ملودی متفاوت کار.هایم هست وگرنه تکنیکی که من به کار می.برم در همه آن.ها خاص خودم است که از کسی در این زمینه پیروی نمی.کنم.

    به.نظر می.رسد که هارمونی به.کار رفته در بسیاری از کارهای شما تحت تاثیر رمانتیک.های متاخری چون «مالر» و «استراوینسکی» هم است؟
    بله، آن.ها که جزو قله.های موسیقی غرب در تمام اعصار هستند و مسلم است که هر فردی که در این زمینه تحصیل می.کند تحت تاثیر آن.ها خواهد بود.

    پس حالا اگر از شما بپرسم که در کل تاریخ موسیقی مغرب.زمین پنج آهنگساز مهم را در دوره.های مختلف نام ببرید، این پنج نفر چه کسانی هستند؟
    البته این سوال مشکلی است ولی من می.توانم به باخ، بتهوون، برامس، اشتراوس، مالر و تا حدی واگنر اشاره کنم.

    البته در این تقسیم.بندیتان از هیچ آهنگساز روسی نام نبردید آن.ها را دوست ندارید؟
    چرا، مگر می.شود به بزرگانی چون چایکوفسکی، کورساکف، بورودین، راخمانینف و... اشاره نکرد همچنین به دوورژاک موسیقیدان بزرگ چکسلواکی.

    شما در زمره افرادی هستید که در زمینه موسیقی ایرانی هم دست به تجربیاتی زدید؛ مثلا در کاری مانند باله سیمرغ جزو نخستین افرادی بودید که تلاش کردید ساختار چندصدایی (پلی.فونی) را بر ارکستری از سازهای ایرانی پیاده کنید و در کاری مانند اپرای رستم و سهراب ضمن استفاده از ریتم.های زورخانه.ای و موسیقی تعزیه.ای، تا حدی از برخی دستگاه.های ایرانی که بدون ربع.پرده هم می.توان از آن.ها استفاده کرد، وام گرفته.اید به.طوری که این اپرا با دستگاه چهارگاه شروع می.شود و با این دستگاه هم به پایان می.رسد و بینابین آن.ها هم گریزی به دستگاه.های دیگر می.زنید ولی نکته جالب در اینجاست که جنابعالی هیچ.گاه از ربع.پرده در کار.هایتان استفاده نکرده.اید و گویی به.طور کامل مخالف استفاده از آن در موسیقی ارکسترال ایرانی هستید آیا این را تایید می.کنید؟
    ببینید ربع.پرده یک صدای طبیعی است و امری خارج از طبیعت به حساب نمی.آید که از این حیث من مخالف آن باشم و وقتی که یوهان سباستیان باخ، حدود ۳۰۰سال پیش دست به تعدیل فواصل زد، به این دلیل این کار را صورت داد که ساختار موسیقی از حالت مونوفونیک (تک.صدایی) به.صورت پلی.فونیک (چندصدایی) دربیاید در صورتی که ساختار موسیقی سنتی ما که هنوز دارای ربع.پرده است، امکان چندصدایی شدنش به این دلیل می.سر نیست مگر اینکه بتوانیم مدولاسیون (مرکب.نوازی-از دستگاهی به دستگاه دیگر رفتن- به.خصوص از دستگاه.هایی که در چارچوب ربع.پرده قرار دارند بتوانیم وارد دستگاه.هایی که برای اجرای آن.ها احتیاج به ربع.پرده نداریم بشویم) صورت دهیم که آن هم با محدودیت.هایی که سازهای ایرانی دارند (به.خصوص اینکه تغییر کوک آن.ها هم امری مشکل است) بسیار سخت است.
    البته به.صورت تک.نوازی به راحتی می.شود حتی برای سازهای غربی از ربع.پرده استفاده کرد؛ مثل پیانوهایی که با کوک ایرانی تنظیم شده.اند و به راحتی می.توانند فواصل ربع.پرده.ای را اجرا کنند ولی در ارکسترهای بزرگ این کار تقریبا ناشدنی و بسیار مشکل است.

    آقای دهلوی حتی در دوران قبل از انقلاب تجربیاتی در این زمینه داشتند و کارهایی چون سبکبال و شوشتری برای ویلن و ارکستر را در چارچوب ساختار ربع.پرده.ای ساختند و تنظیم کردند یا حسین علیزاده در قطعه نی.نوا و...
    بله، البته کار این آقایان واقعا قابل .تقدیر است. من هم در حد توانایی.های خودم سخن می.گویم و بر این اعتقاد هم هستم که هیچ کار، نشد ندارد منتها انجام هر کار جدی هم امکانات خاص خودش را هم می.خواهد. اما نکته خیلی مهمی که در اینجا می.خواهم خدمتتان عرض کنم این است که در اصول، موسیقی ما برخلاف نظر خیلی.ها، اصلا موسیقی محدودی نیست، بلکه بسیار غنی و پرارزش است و تفاوتش با انواع موسیقی.های دیگر این است که خط و روال دیگری دارد. و از لحاظ ساختمان هم اصولا با موسیقی اروپایی خیلی متفاوت است ولی این به.آن معنی نیست که نتوانیم به موسیقی خودمان چهره. جهانی بدهیم. به اعتقاد من اتفاقا زمانی که این حس محدود بودن این موسیقی به ما دست می.دهد که بخواهیم آن را در قالب موسیقی غربی پیاده کنیم، چنان.که اگر بخواهیم موسیقی غربی را هم در فرم موسیقی ایرانی قرار دهیم. این محدود بودن کار برایمان مشهود می.شود. پس برای هر موسیقی باید زبان و قالب خاص خودش را به.کار ببریم در این صورت ملاحظه می.کنیم که موسیقی ما نه.تن.ها محدود نیست، بلکه بسیار هم غنی است.

    یکی از آثار متاخر شما که باعث حرف و حدیث.های بسیاری پیرامون شما و کار.هایتان شد، ساخت و اجرای قطعه رسول عشق و امید از جانب شما بود و حتی بسیاری بر این اعتقاد بودند که آقای چکناواریان با این اثر به انتحار هنری دست زده.اند که البته شما در چند گفت.وگو آن را موفق اعلام کردید. سوال اینجاست که آیا ذایقه شما تغییر کرده است یا به ناچار این.گونه اعتراف کردید؟
    برای من فوق.العاده جالب است که این صحبت.ها صورت می.گیرد. این خودش یک دنیاست. توجه داشته باشید که من هیچ.وقت کار سیاسی انجام نداده.ام. حتی قبل از انقلاب هم خیلی آثار مذهبی نوشتم ولی کار سیاسی نکردم و به علت همین موضوع مدت دو سال هم رانده شدم. چون عضو حزب رستاخیز نشدم و سفارش موسیقی برای انقلاب سفید را قبول نکردم و وزارت فرهنگ و هنر وقت مرا معلق کرد. من برای ایمان و خداوند موسیقی نوشتم. شما خواهشا مذهب را با سیاست ادغام نکنید و در نظر داشته باشید که هیچ وقت آهنگسازان، ایمان و مذهب خودشان را با سیاست و مسایل دولتی ادغام نکرده.اند. بنابراین اگر کسی اثر «رسول عشق و امید» را از لحاظ تکنیکی ایراد بگیرد، می.پذیرم. اثری هم که برای قیام عاشورا و شهادت امام حسین (ع) نوشته.ام، فوق.العاده قوی است و آیندگان متوجه خواهند شد که چه اثری را خلق و چه خدمتی به موسیقی مذهبی ایران کرده.ام و حتی به.نظر خودم ارزش هنری آن بیش از رستم و سهراب است. این کوته.بینی.ها همیشه بوده و هست. به من چه ارتباطی دارد که برخی چه می.گویند من برای نسل حاضر زنده نیستم، من صادقانه کارم را انجام می.دهم. حالا اگر کسی از آن برداشت سیاسی و دولتی می.کند من متاسفم. باید قبول کرد که فرهنگ مردم ایران، اسلامی است و امام علی (ع) و امام حسین (ع) به عنوان یک فرهنگ عمیق ملی در قلب مردم قرار دارند. من هم برای فرهنگ عمیق ملی.ای که بوده، هست و خواهد بود فکر می.کنم و موسیقی می.نویسم. من با مردم حرف می.زنم. حالا چند نفر روشنفکر که به.دلایل سیاسی مسایلی را مطرح می.کنند. چون هدفشان سیاسی است و نمی.توانند سالم فکر کنند. متاسفانه تعصب، مانع از درک صحیح. آن.ها می.شود. پس تنها جواب من به این.ها آن است که متاسفم.

    در مورد شیوه رهبری شما هم صحبت.های بسیاری است. عده.ای از شیوه رهبری شما به همراه برخی قطعات عامه.پسندی که در بیشتر مواقع چاشنی قطعات جدی.تر می.کنید، انتقاد جدی می.کنند و آن را در شأن یک رهبر ارکستر موسیقی کلاسیک نمی.دانند، البته خود من این امر را جزو نقطه قوت کار شما به حساب می.آورم و فکر می.کنم که این.گونه افراد هنوز درگیر یک نوع نخبه.گرایی کاذب هستند و گمان می.کنم که شما تلاش وافری دارید که موسیقی.های جدی را در سطح عموم مردم گسترش دهید. آیا فکر می.کنید که همه رهبران ارکستر باید این.گونه عمل کنند؟
    ببینید ما در هنر «بایدی» در کار نداریم و جدا از به.کار بردن این واژه باید خودداری کنیم. اگر از این سبکی که من در رهبری به.کار می.برم، کسی ناراضی است و خوش.اش نمی.آید، به من چه مربوط است و من کاری برای او نمی.توانم صورت دهم چرا که من که به. خاطر او زندگی نمی.کنم. پس هر .. آزاد و مختار است که نظرش را بگوید و اگر به دموکراسی معتقدیم، پس باید به نظر همه احترام گذاشت. منتها در مورد افرادی که اصرار دارند نظرشان درست است و باید مطابق سلیقه آن.ها عمل کنم، به.نظر من سخن غیرمنطقی می.زنند و جواب من به همه آن.ها این است که خب، اگر نمی.پسندید به کنسرت من نیایید و اجرای مرا نبینید، کسی که هفت.تیر بالای سرتان نگذاشته که حتما بیایید. به.هرحال من معتقدم که یک رهبر ارکستر باید با مخاطب حاضر در سالن کنسرت ارتباط بسیار صمیمانه و نزدیکی داشته باشد که البته برخی از رهبران ارکستر این ارتباط را نادیده می.گیرند و خیلی خشک و بی.روح تنها به رهبری ارکستر می.پردازند و با مردم هم کاری ندارند اما رهبران بزرگ همواره در تلاشند به مردم نزدیک شوند رهبری ارکستر، تنها تولید صدا نیست. بلکه رهبر، کار تلفیق و بیان موسیقی را برعهده دارد و گاهی با سرعت دادن به موسیقی و گاهی با آکسنت.های مناسب (ضربه.ها) موسیقی را به گوش مخاطب می.رساند و در حقیقت رهبر ارکستر پل ارتباطی میان موسیقی و مخاطب است و بسیار اهمیت دارد که رهبر ارکستر، هم جزو شنونده.ها باشد و هم جزو ارکستر و بتواند رابطه این دو را برقرار کند.

    .

    .

    ریشه در این خاک دارد
    همایون خرم

    «لوریس چکناواریان» موسیقیدانی است که تحصیلات عالی خود را از هنرستان عالی موسیقی ایران آغاز کرده است. او مدتی بعد به وین عزیمت کرد و تا سال ۱۳۴۰ در فرهنگستان موسیقی این شهر به تحصیل آهنگسازی و رهبری ارکستر اشتغال داشت. سپس به ایران بازگشت و ضمن تدریس در هنرستان عالی موسیقی و ترتیب.دادن نمایشگاهی از سازهای ملی در «انستیتو گوته» تهران، تصدی صداخانه ملی هنرهای زیبای کشور را عهده.دار شد. او در سال ۱۳۵۱ به رهبری ارکستر اپرای تهران منصوب شد. پس از انقلاب در ارمنستان اقامت گزید و در «ایروان» به فعالیت.های هنری خود ادامه. داد. در معرفی این استاد بزرگ یک جمله کافی.است که بگویم وی هنرمند بسیار بااحساسی است. او به همه عالم ثابت کرده که هنر ریشه در فرهنگ یک ملت دارد؛ آن.چنان .که وی در حالی که در کشور دیگری رشد کرده اما بیشتر کار.هایش فرهنگ ایرانی دارد و البته خود استاد نیز این ریشه را عمیق.تر و پررنگ.تر نشان می.دهد. او به واقع ریشه در این خاک دارد. هدفش از اجرای بیشتر کنسرت.ها، نشان .دادن توانایی سولیست.های ایرانی است. این هنرمند غنی که هنرهای دیگر چون نقاشی را هم تجربه کرده، در نمایشگاه نقاشی.ای که در تهران برگزار کرده بود به همه نشان داد تمام هنر.ها با هم همانند حلقه.هایی به.هم پیوسته هستند. من در تک.تک تابلو.هایش نشانه.های درخشانی از احساس موسیقایی و ایرانی دیدم. تا آن زمان نمی.دانستم که چکناواریان نقاشی هم می.کند، .او در موسیقی ایرانی بسیار توانمند است و در این نمایشگاه با آثاری که به نمایش گذاشته بود، ثابت کرد گوشه.هایی از مقام.های ایرانی را می.توان در نقاشی به تصویر کشید. مطمئنا وی موسیقی ذهن و روان خودش را بر بوم کشیده و به رنگ بدل کرده.بود. در مورد شخصیت ناب این استاد می.توانم بگویم بسیار متواضع است و به تنها چیزی که دلبستگی دارد، هنر است. در کلام آخر می.توانم بگویم چکناواریان یک وطن.پرست واقعی است.

    .

    چکناواریان عاشقانه زندگی می.کند
    محمد سریر

    در مجموع آثاری که موسیقی ایرانی طی ۵۰ سال اخیر تولید و اجرا کرده است، بعضی آثار هستند که ضمن دارا بودن جنبه.های هنری ممتاز جاذبه.های خاصی در عموم مردم و طبقات متوسط جامعه و جوانانی با اندیشه مناسب دارند. آثار موسیقایی «لوریس چکناواریان» حایز چنین ویژگی.هایی است. چکناواریان طی این سال.ها توانسته برای خود جایگاه خوبی به دست آورد و به جرات می.گویم که در تمامی آثار وی جانمایه.های موسیقی ایرانی را می.توان به.وضوح مشاهده کرد. وی علاقه.مند به ادبیات ایران است و در بیشتر کار.هایش از ادبیات ایرانی استفاده می.کند. مطمئنا این سرآغازی است برای دیگر موسیقیدانان و ما به.زودی شاهد گرته.برداری و تاثیر گرفتن هنرمندان دیگر از این آثار غنی و زنده خواهیم بود. وی هنرمندی است که در تمامی آثارش حرفه.ای بودن را می.توان دید. آثارش به همه نشان داده که دقت و وسواس خاصی برای اجرای آن.ها انجام گرفته و البته راز ماندگاری آثارش هم در همین موضوع نهفته است. وی آثارش را با تمام احساس می.آفریند و این احساس در روح و جان شنوندگانش می.نشیند. چکناواریان مردی. است که در اعماق ذهن و جانش عاشقانه به موسیقی عشق می.ورزد و هیچ.گاه از تلاش نمی.ایستد. اگر بخواهم در یک جمله وی را به تصویر بکشم، می.گویم: چکناواریان به کار.ها و فعالیت.هایش عاشقانه نگاه می.کند.

    .

    آهنگساز فردا
    پرویز براتی

    نام «لوریس چکناواریان» تداعی.گر موسیقی ارکسترال است. او بیش از ۷۵ سمفونی، اپرا و قطعه موسیقی ساخته است. «چکناواریان» البته می.گوید از کودکی، مفتون «جاذبه رنگ» بوده و از رنگ خوشش می.آمده است. شاید همین امر او را بر آن داشته تا طی ماه.های اخیر دو نمایشگاه نقاشی بگذارد و بیش از پیش از رابطه موسیقی و رنگ بگوید. در هر حال برپایی کنسرت او با ارکستر. مجلسی ارمنستان بار دیگر نام این آهنگساز و رهبر ارکستر را در فضای موسیقی سر زبان.ها انداخته است. چکناواریان بعد از غیبتی چندساله از ۱۹ خرداد تا دوم تیر آثار آهنگسازان بزرگ جهان چون چایکوفسکی، ویوالدی، موتسارت و آهنگسازان ایرانی چون حشمت سنجری، هرمز و شاهین فرهت را به اجرا درآورد؛ ضمن اینکه بخشی از این کنسرت را هم به موتیف.های ایرانی اختصاص داد. در هر اجرای ارکستر مجلسی ارمنستان یک سولیست ایرانی او را همراهی کرد که از آن جمله می.توان به اردلان و اردشیر کامکار، پانیذ فریوسفی، امیرمهیار مرادی و پوریا خادم اشاره کرد. چکناواریان خود را «آهنگسازی برای فردا» می.داند. او به تازگی اپرای رستم و سهراب، آژی.دهاک و کوروش بزرگ را برای ارکستر بزرگ نوشته. اجرای این اپرا.ها نیاز به حامیان مالی دارد و چکناواریان امید زیادی به پیدا شدن این حامیان ندارد؛ با این حال می.گوید برای فردا زنده است و کار.هایش را حتی در صورت اجرا نشدن ارایه می.کند. حرکت چکناواریان به سوی هنرهایی چون نقاشی و مجسمه.سازی در کنار کار.هایش در موسیقی می.تواند او را به عنوان یک هنرمند جامع.الاطراف (Total Artist) به جامعه هنری معرفی کند. چکناواریان در هیچ کدام از اجرا.هایش روایت.پردازی خود قطعات کلاسیک را.. رها نکرده که همین امر باعث شده موسیقی او هم عمیق و هم آشنا باشد. شخصیت خودش هم اینچنین است؛ آشنای غریبه و غریبه آشنا. اما در خصلت.های انسانی.اش هیچ شکی نیست و بازتاب این صفت.ها در اُپرا.ها، قطعات و نقاشی.های او قابل مشاهده است. موسیقی چکناواریان هم بر.. همان خطی طی مسیر می.کند که هنرهای تجسمی او. بازگشت موفقیت.آمیز این رهبر ارکستر به صحنه و فعالیت.هایش در برپایی دو نمایشگاه در ایران و آمریکا ما را بر آن داشت تا در قالب پرونده.ای ویژه، حیات هنری و دستاوردهای این موسیقیدان را مورد واکاوی قرار دهیم. این پرونده البته بازگوکننده نگاه.های متفاوت و متنوع اهالی موسیقی به لوریس چکناواریان است؛ نگاه.هایی که.گاه در تضاد با هم قرار دارند.

    .

    آهنگساز رمانتیک
    نادر مشایخی آهنگساز و رهبر ارکستر

    طی این سال.ها به صورت پراکنده قطعاتی از آقای چکناواریان را شنیده.ام و در چند اجرای او به عنوان رهبر ارکستر حاضر بوده.ام؛ .از جمله در کنسرت اخیر ایشان که همراه با ارکس.تر مجلسی ارمنستان در تالار وحدت برگزار شد. به هر حال ایشان سال.هاست که هم در آهنگسازی و هم در عرصه رهبری ارکستر. فعالیت دارند و جزو چند رهبر خوب ایرانی محسوب می.شوند، هرچند سبک کاری ایشان چه در عرصه آهنگسازی و چه در عرصه رهبری با آن سبکی که من به آن تعلق دارم، متفاوت است. ایشان بیشتر پیرو مکتب «رمانتیک» هستند و من به موسیقی.های آوانگارد از سریال و پست سریال به بعد تعلق دارم، بنابراین ایده.هایی که ایشان دارند با نظریات من در عرصه موسیقی خیلی فرق می.کند.
    در زمینه رهبری ارکستر ایشان معمولا از کار آهنگسازان قرن ۱۹ به بعد، جلو.تر نمی.آیند و اگر به آهنگسازان قرن ۲۰ هم توجه می.کنند بیشتر آثاری را مدنظر قرار می.دهند که باز در چارچوب رمانتیک.ها باشد (حالا چه رمانتیک.های متقدم و چه متاخر) مثل آثار موزیسین شهیر ارمنی، آرام خاچاطوریان.
    و اتفاقا ایشان در بسیاری از کارهای خود بسیار تحت تاثیر کارهای خاچاطوریان هستند. حالا چه به صورت مستقیم یا غیرمستقیم (البته هر دو تحت تاثیر موسیقی فولکلور ارمنی نیز هستند) یکی از ایراداتی که من به بسیاری آهنگسازان کشور خودمان دارم، این است که مقدار زیادی از تحولات هنری معاصر دور افتاده.اند و به.خصوص در زمینه آهنگسازی سراغ ساختن فرم.هایی از موسیقی می.روند که سال.هاست غربی.ها آن.ها را پشت.سر گذاشته.اند و به لحاظ ارکستراسیون، هارمونی و... این فرم.های گوناگون را به حد ..نهایت خود رسانده.اند. بنابراین خلق کردن کارهایی بر مبنای کنسرتو.ها، موسیقی.های مجلسی، سمفونی.ها، اپرا.ها به شیوه کلاسیک و... در کشورهایی چون ما دیگر کار مهمی محسوب نمی.شود و در بهترین حالت ما نسخه درجه چندم آن.ها را هم نمی.توانیم بسازیم. پس اصل مهم چه در هنر و چه در موسیقی آن است که سراغ کارهایی برویم که قبلا در عرصه جهانی تجربه نشده است. مثل اثر مهم حسین علیزاده به نام نی.نوا که به.نظر من پدیده.ای در عرصه آهنگسازی ایران محسوب می.شود. یا برخی از کارهای آقای دهلوی در دوران قبل از انقلاب که بر مبنای ربع پرده ایرانی آثاری را تصنیف کردند که واقعا کارهای متفاوتی محسوب می.شد.
    در زمینه نوازندگی هم من به همین ارایه کار متفاوت اعتقاد دارم و اصولا هنر واقعی با مفهوم ابداع و نوآوری گره خورده است که اگر نوازنده یا آهنگسازی به شیوه.های متعارف کاری را صورت دهند هرچند آن کار.ها از لحاظ تکنیکی در سطح بالایی هم قرار داشته باشد به لحاظ هنری ارزش چندان زیادی ندارد. مثلا در مقام مقایسه شیوه نوازندگی جواد معروفی و مرتضی محجوبی فکر می.کنم که ارزش هنری محجوبی به مراتب بالا.تر است چون شیوه.ای را در نوازندگی به.وجود آورد که قبلا تجربه نشده بود. در صورتی که بیشتر کارهای آقای معروفی ادامه.. همان راه.های پیموده.شده بود. یا باز در زمینه آهنگسازی کار آقای بهزاد رنجبران تحت عنوان سه.گانه پارسی ارزش چندان بالایی ندارد. درست است که از لحاظ تکنیکی کار نسبتا پیشرفته.ای محسوب می.شود ولی به هیچ وجه اثری ابداعی نیست و هارمونی و ارکستراسیون به.کاررفته در آن عینا مالر را برای ما تداعی می.کند. در مورد بیشتر کارهای آقای چکناواریان (لااقل آنهایی را که خود شنیده.ام) همین امر صدق می.کند و ما به ندرت به آثاری از او در حیطه آهنگسازی برخورد می.کنیم که حاکی از نوآوری و امضای شخصی سازنده آن باشد. بیشتر این کار.ها قبلا تجربه شده و حتی شیوه.ای که در ارایه آثارشان به. کار بردند به.نظر من خیلی کلاسیک است و دورانش سپری شده است. مثلا در کتابچه.ای که همراه با مجموعه آثار او اخیرا توسط موسسه فرهنگی.هنری آوای باربد درآمده است اگر بنگریم، می.بینیم که ایشان پیرامون اکثر آثار خود توضیحات خیلی مفصلی داده.اند و در برخی جا.ها تا حدی تفسیر شخصی خود را هم پیرامون آن کار.ها نوشته.اند؛ امری که امروزه دیگر متداول نیست. چون با این کار نه تنها به تحمیل ایده سازنده اثر به ذهن شنوندگان دست می.زنیم، بلکه اجازه تفسیرهای متعدد به شنوندگان را نمی.دهیم. یادمان باشد که در جهان پسامدرن امروز، تفاسیر و روایات شنونده.های مختلف حاکمیت دارد و دیگر عصر اتوریته مولف نیست.
    پس با این اوصاف، مسلم است که نگاه متعهد ایشان به هنر موسیقی را هم نمی.پسندم و اصولا فکر می.کنم موسیقی به منزله انتزاعی.ترین نوع هنر وسیله مناسبی برای بیان دیدگاه.های اجتماعی، سیاسی، مذهبی و کلا مسایل بیرونی نیست. بنابراین آثاری از جمله رکوییم برای قتل ارامنه، رسول عشق و امید و... منهای ساختی که دارند، از لحاظ نگاه مدرن و جدید کارهای منسوخ شده محسوب می.شوند. چون در آن.ها موسیقی به عنوان یک هنر آبستره وسیله بیان یک.سری موضوعات خاص بیرونی شده است. البته ممکن است یک موسیقیدان از یک.سری وقایع، آثار مکتوب و... الهاماتی بگیرد و به.خصوص این موضوعات در فرم موسیقی.اش تاثیراتی بگذارد ولی این فرق نمی.کند با اینکه ما از ابتدا برای شرح یک رویداد و حادثه و اثری از زبان موسیقی استفاده کنیم. حداقل این امر با نگاهی که من تحت تاثیر جان کیج و... به موسیقی دارم (نگاه موسیقی به مثابه صوت به ماهو صوت) جور درنمی.آید.
    اما در میان کارهای آقای چکناواریان سوئیت سیمرغ که گویا در زمان گذشته باله.ای هم بر مبنای آن ساخته شد، جایگاه ویژه.ای دارد. و حقیقتش اگر من بدون اینکه نام سازنده این قطعه را بشنوم به این کار گوش می.دادم، هرگز تصور نمی.کردم که ممکن است آهنگساز آن، آقای چکناواریان باشد. در این قطعه آقای چکناواریان نه تنها سعی کرده با ارایه کاری چندصدایی و با استفاده از نوازندگان بنامی چون فرامرز پایور (سنتور)، هوشنگ ظریف (تار)، حسن ناهید (نی)، منوچهری (عود)، فریدون ناصری (سازهای کوبه.ای)، رحمت.الله بدیعی (کمانچه)، .جامعی (فلوت و پیکولو) که اکثرا نوازنده.های متبحر سازهای ایرانی هستند، کار نوینی را در موسیقی ایرانی ارایه دهد، بلکه مهم.ترین کارشان این است که تلاش وافری کرده.اند تا موسیقی ایرانی را به مرز موسیقی مدرن نزدیک کنند. به.هرحال این اثر ایشان به نظر من نسبت به کارهای دیگرشان از خیلی جهات در سطح بالاتری قرار می.گیرد. ضمن اینکه آقای چکناواریان، در خلق این اثر هیچ الگوی قبلی هم نداشتند و بنابراین خلاقیت و نوآوری در این کار بسیار دیده می.شود. و قسمت.های بسیار خوبی در این اثر ۱۲موومانی و تکنیک.های جالبی در این کار دیده می.شود که مقداری پیرامون آن توضیح خواهم داد.
    ۱- در این اثر در بخش.هایی از تکنیک واخون استفاده شده است. مثلا اگر در موومان اول دقت کنید، ملاحظه خواهید کرد که در هم.نوازی سنتور و نی، سنتور نقش واخون را برای نی دارد. با این توضیح که در موسیقی.های شبیه موسیقی ایرانی در هم.نوازی دو ساز واخون در حکم پیش.زمینه و آکورد برای ساز دیگری است که فرم تثبیت.شده را دارد و به هیچ وجه شناور نیست و در واقع می.توان گفت که در موسیقی.های شبیه ما که بر مبنای تک.صدایی بوده، شروع دوصدایی همین واخون است که مقدمه.ای برای چندصدایی است. پس واخون زمانی کاربرد دارد که دو ساز همزمان با هم می.نوازند ولی این دو، دو صدای کاملا مختلف را نمی.دهند بلکه یک ملودی در حکم آکورد ملودی دیگری عمل می.کند و در نقش همراه برای دیگری است.
    ۲- در بخش.های دیگری از این اثر ما تکنیک کلاژ را هم ملاحظه می.کنیم که در این تکنیک برخلاف واخون، هیچ.یک از صدا.ها بر صدای دیگری تاثیر نمی.گذارد و در واقع هر یک کار مستقل خود را انجام می.دهند. این توضیح در اینجا لازم است که رگه.هایی از این تکنیک در قرون گذشته و حتی در سال.های ۱۵۰۰-۱۴۰۰ و به.خصوص در مکتب هلند رواج داشته است و حتی در دوران باروک می.بینیم که در پنج دقیقه نخست اثری موسوم به کائوس اثر ربل فرانسوی از این تکنیک به خوبی استفاده شده است و در دوران جدید اولین نمونه جدی آن را در قرن بیستم میلادی در کار پوئم الکترونیک وارز می.توان این کار را ملاحظه کرد که البته بعد.ها در موسیقی «کانکریت» این تکنیک به فرم مسلط درمی.آید.
    با این توضیحات به نظر می.رسد آقای چکناواریان تمام سعی خود را در این اثر بدیع به کار برده تا موسیقی ایرانی را به یک بیان دیگری برساند. البته یک اشکال عمده.ای که در بخش.هایی از این اثر دیده می.شود، این است که آهنگساز از.. همان ابتدا این انتظار را در شنونده ایجاد می.کند که قصد به.کارگیری ربع پرده را حتی در این کار تمام .ایرانی ندارد اما در قسمت.هایی برخلاف خواسته خود آهنگساز به.خصوص در قسمت.هایی که صدای نی به گوش می.رسد، ناخواسته صدا.ها وارد فواصل ربع.پرده می.شوند و اینجاست که به گوش شنونده عادی فالش به نظر می.رسد.
    در عین حال به دلیل وجود تکنیک کلاژ این انتظار را برای برخی علاقه.مندان موسیقی ایرانی ایجاد می.کند که آهنگساز برای پیشبرد کارش از فواصل ربع.پرده هم بهره بگیرد؛ امری که آهنگساز به دلیل عدم اعتقاد به آن، این کار را عمدا صورت نمی.دهد در صورتی که به.کارگیری کلاژ این امکان را به راحتی به آهنگساز برای استفاده از این تکنیک می.داد. به هر حال آهنگساز با تلاش وافر به تکنیک.های چندصدایی نزدیک می.شود هرچند در کل نمی.توان این اثر را کاملا در چارچوب پلی.فونیک به حساب آورد ولی با استفاده از تکنیک.های کلاژ و واخون به آن نزدیک می.شود و به مرز آن می.رسد.
    ۳- در بخش.هایی از این اثر آهنگساز از فواصل «تنال آزاد» هم استفاده می.کند به.خصوص در موومان چهارم و استفاده.ای که از فلوت در خدمت موسیقی ایرانی می.کند و در دوران جدید، «وارز» جزو نخستین افرادی بود که از این فواصل به خصوص در دهه ۱۹۳۰ از آن.ها استفاده کرد و در دهه ۱۹۴۰ هم از این فواصل خیلی استفاده می.کردند.
    ۴- نوازندگان در این اثر هم به خوبی عمل می.کنند و به.خصوص آقای پایور، حسن ناهید و آقای جامعی خیلی خوب عمل می.کنند. آقای ناصری هم فواصل مشکل را با سازهای کوبه.ای خیلی خوب اجرا می.کند و ضمن اینکه این اثر جزو نخستین آثار ارکستری ایرانی است که از کمانچه استفاده خیلی خوب صورت می.گیرد.
    ۵- بن.مایه این اثر یک حالت انزوا و تنهایی را در آدم ایجاد می.کند و موسیقی آن حالت شعف و شور و شیدایی را فاقد است.
    به هر حال نزدیک شدن به مرز چندصدایی در موسیقی ایرانی کار مشکلی است و خیلی سخت است که هم ظرایف و تزئینات موسیقی ایرانی و فواصل ربع.پرده.ای حفظ شود و هم کار پلی.فونیک به لحاظ تکنیکی در سطح قابل قبولی برسد. مثلا اگر فاصله بیات ترک را تعدیل کنیم، ظرافت نهفته در آن را از بین برده.ایم و امروزه هم در اروپا سعی بسیاری می.کنند تا از این فاصله.ها به صورت ساختاری و نه به عنوان افکت یا رنگ مخصوص استفاده کنند اما در خیلی از موارد با چندصدایی کردن نامعقول و اشتباه، این ظرایف به راحتی از بین می.رود و کار به صورت اشتباه صورت می.گیرد.
    پس هر پلی.فونی باید از درون ساختار ملودیک یک اثر صورت گیرد نه به صورت تقلیدی و وام.گیری کورکورانه از تکنیک.های غربی و به نظر می.رسد که آقای چکناواریان با توجه به زمانی که این کار را صورت .دادند، کار نسبتا موفقی ارایه دادند و اگر از فواصل ربع.پرده بیشتر استفاده می.کردند کار به صورت دقیق.تر و پخته.تری صورت می.گرفت. در عین حال این اثر، از کار مشابهی که آقای پژمان همزمان با ایشان در باله عیاران به کار برد، کار موفق.تری است.
    اما در پایان اشاره کوتاهی به قطعاتی از ایشان تحت عنوان .love songs لازم است که این کار.ها که در چارچوب موسیقی pop یا حتی light music می.گنجد، گرچه زیبا و دلنشین هستند ولی آن.ها هم کار متفاوت و تازه.ای در عرصه آهنگسازی نیستند و موسیقی فیلم.های دهه.های ۴۰ و ۵۰ هالیوود را به ذهن متبادر می.کنند.

    .

    مولف یا صاحب امضا
    سروش ریاضی مدیرمسوول و سردبیر ماهنامه «گزارش موسیقی»

    به درخواست دوست عزیزم، «علی عظیمی نژادان» مبنی بر اختصاص ویژه نامه.ای از سوی روزنامه «شرق» به «لوریس چکناواریان»، درصدد برآمدم تا به پشتوانه گفت.وگوی اختصاصی.ام با «استاد چکناواریان» در سال ۱۳۸۶ و انتشار آن در ماهنامه گزارش موسیقی شماره ۱۰ و ۱۱، ذهن خود را جمع و جور کرده و مطلبی برای این منظور آماده کنم و چه موضوعی برای موسیقیدانی چندوجهی با کارکردهای مختلف می.توانست این مطلب را به خود اختصاص دهد که موضوع «مولف» در ذهنم خطور کرد. چکناواریان که در دو حوزه آهنگسازی و رهبری از صاحب.نام.های ایران است و در هر یک از این دو حوزه آثار متعددی در شناسنامه خود ثبت کرده است، این پرسش در ذهن متبادر می.شود که آیا تمامی آثار وی از مولفه. «تالیف» برخوردار هستند؟ و آیا اساسا این موسیقیدان را باید «مولف» منظور کرد یا صاحب امضا؟ و اینکه آیا مولف بودن به دو حوزه فعالیت هنری او ـ آهنگسازی و رهبری ـ منتسب می.شود؟ از آنجا که برخی کار.شناسان، مولف بودن را به منزله صاحب امضا منظور کرده و تعریفی همسان برای این دو واژه ارایه می.دهند لازم دیده تا به دیدگاه خود اشاره کنم، که مولف بودن، گواهی بر صاحب امضا بودن است ولی عکس این قضیه صدق نمی.کند و الزاما صاحب امضا، مولف محسوب نمی.شود. این نکته قابل ذکر بوده که در حوزه آهنگسازی، لحن خاص آثار یک آهنگساز است که می.توان امضای او تلقی کرد، که این ویژگی در غالب آفرینش.های هنری و ادبی مشهود است و در هر اثری، رد پای خالق وجود دارد که امضایش ثبت شود و در غیر این صورت، چنانچه ویژگی منحصربه.فردی شاخص.تر از لحن، سبب تمایز هنرمندی از دیگران شود باید او را مولف نامید. در طرحِ این ویژگی، باید به حوزه.های مختلفِ محتوایی و بیانی در آهنگسازی اشاره داشت که مولف ممکن است در قالب آن.ها به ارایه اثری با ایده.هایی نو و بنیانی بپردازد که بدان سبب الگویی برای دیگر آهنگسازان می.شود؛ مانند آثار موسیقایی ماندگار باخ، بتهوون، مالر، دبوسی، شوستاکویچ، استراوینسکی و... و در عرصه اجرایی ـ رهبری ـ نیز مولفه.هایی متناسب با عملِ اجرا در ارایه متفاوت مفاهیمِ اثر بوده که از مجری، یک مولف و به واقع یک مفسّر می.سازد، به.گونه.ای که.گاه، این دست مجری.ها تفسیر جدیدی از آثار عرضه می.کنند. اینکه این ویژگی.ها چه هستند، از رموز نهفته در هنر بوده که اگر هنرمندی در پی کشف آن.ها به آن رموز دست یابد، ویژگی مولف بودن را در خود جای داده است. بنابراین بر هیچ شنونده.ای پوشیده نیست که موسیقی تالیفی از محتوا و بیان تازه.ای برخوردار بوده که از آثار غیرتالیفی نمی.توان این انتظار را داشت. لوریس چکناواریان، در عرصه اجرایی باوجود برخورداری از استیل برجسته رهبری، به صراحت، ویژگی.های مولف بودن را تاکنون از خود ارایه نداده است و نمی.توان وی را در این خصوص از تاثیرگذاران دانست که البته این را نباید جزو ضعف منظور کرد و در طول سوابق عرصه اجرا، معدود رهبرانی بوده.اند که مولف بودن را به خود اختصاص داده.اند. وی همچنین در عرصه آهنگسازی، از آهنگسازان خوش قریحه و برجسته ایران بوده که ملی.گرایی از زمره ویژگی.های آثارش است. وی که در خلق گونه.های متنوعِ موسیقی از قبیل آثار ارکسترال سمفونیک ـ سمفونی، کنسرتو، اپرا ـ و فیلم و باله تجربه.های متعددی دارد، شایسته است تا به هر یک به.طور مجرد پرداخته شود، که در این مقال فرصت آن نیست. چکناواریان که از اپرای «رستم و سهراب» خود به عنوان یکی از مظاهر قدرت آفرینش.هایش یاد می.کند، از منظر نقد، اگر از عناصر ملودیک و ریتمیک موسیقی ایرانی به.کار گرفته شده در کلیت اثر صرف نظر کنیم، از حیث چارچوب.های آهنگسازی و ساختار و نیز رنگ آمیزی به پیروی از آثار آهنگسازان ابتدای قرن بیستم شکل گرفته است که از وجوه مولف برخوردار نیست و نمی.توان آن را کاری تالیفی منظور کرد و در همین راستا، بسیاری از آثار وی از این ابعاد فاقد وجهه مولفی است. از سوی دیگر، باید به باله «سیمرغ» برای گروه نوازندگان سنتی اشاره کرد که توسط گروه موسیقی ملی وزارت فرهنگ و هنر به سرپرستی زنده.یاد فرامرز پایور اجرا شد. این باله که با دیدگاهی متفاوت ساخته شده است، می.توان مولفه.های تالیف را در آن رد.گیری کرد. گرچه خلق این اثر و نسخه.سازی رستم و سهراب با اجرای گروه موسیقی ملی (به سرپرستی فرامرز پایور) برای آهنگساز، تجربه.ای کوتاه محسوب می.شود ولی ایشان مجددا به رویکرد موسیقی ارکسترال سمفونیک و عناصر متجلی در غرب رجعت کردند و دستیابی به مولف بودن را از دست دادند که همانا خلق آثار تکراری دست چندم، دستاورد آن بوده است. در خاتمه، باید از چکناواریان به عنوان یکی از موسیقیدانان ایران نسل دوم یاد کرد که در شرایط نوپای موسیقی سنت اروپایی در ایران، دست به نخستین تجربیات خود زده که بسی ارزنده است و جای قدردانی دارد.

    .

    .

    هنرمند چند ساحتی*
    هوشنگ کامکار

    صحبت کردن پیرامون کارهای آقای «چکناواریان» در زمینه موسیقی کار آسانی نیست. زیرا ایشان به جنبه.های گوناگون موسیقی اعم از نوازندگی، رهبری ارکستر. و آهنگسازی توجه نشان داده.اند و در. این زمینه.ها طبع خویش را آزموده.اند و البته در این فرصتی که داریم که به بهانه چاپ مجموعه آثار ایشان در زمینه آهنگسازی این جلسه به انجام رسیده، مسلم است که بر جنبه آهنگسازی ایشان بیشتر تمرکز می.کنیم.
    به نظر من ایشان، به مفهوم واقعی کلمه یک موسیقیدان حرفه.ای محسوب می.شوند و در عین حال دارای شخصیتی بسیار متواضع هم هستند که آثار ایشان، ژانرهای مختلفی را هم دربر می.گیرد به طوری که ایشان هم آثاری در زمینه سمفونی دارند، هم در زمینه کنسرتو، باله، انواع موسیقی.های مجلسی و اپرا، قطعات کوتاه عنوان.دار، والس، موسیقی فیلم، آوازهای بدون کلام و حتی ایشان در زمینه موسیقی پاپ هم دست به تجربیاتی زدند که نمونه مهم و بارز آن را می.توانیم در ۱۶ قطعه تحت عنوان «Love Songs» جست.وجو کنیم.
    به هر حال به نظر من فرا.تر از همه این.ها، ایشان یک موسیقیدان جهانی محسوب می.شوند که آثار ایشان باید در سطح جهانی مورد نقد و بررسی قرار گیرد. در این اواخر هم که همه ما شاهد بودیم که ایشان منتخبی از آثار نقاشی خود را در نمایشگاه.هایی در ایران و آمریکا ارایه دادند که در آنجا هم وجوه دیگری از شخصیت هنری خویش را بر ما نمایان کردند که واقعا بدون تعارف باید خطاب به ایشان گفت که آنچه خوبان همه دارند، شما به تنهایی دارا هستید.
    من در کل، همه آثار موسیقایی ایشان را در زمره کارهای
    «Program music» یا موسیقی.ای که دارای برنامه هست، قرار می.دهم. همچنین به لحاظ محتوایی هم می.توان گفت که بیشتر کارهای ایشان دارای زمینه.های مذهبی و میهنی است و به عبارت دیگر ایشان یک آهنگساز ناسیونالیست با گرایش.های مذهبی هستند که انعکاس آن را در بسیاری از کارهای ایشان می.توانیم به خوبی جست.وجو کنیم. مثلا در زمینه مذهبی می.توانیم به کارهایی از ایشان چون سمفونی (۵) (Edjmiatzin) که به هزار و هفتصدمین سالگرد قبول مسیحیت در ارمنستان تقدیم شده است (مطابق گفته خود آقای چکناواریان محور اصلی این اثر گویای حس نوستالژیک بازگشت مذهب پس از ممنوعیت ۷۰ ساله.ای بود که حکومت سوسیالیستی شوروی بر کشور و مردم ارمنستان تحمیل کرده بود)، سمفونی (۱) (موسوم به (رکوییم برای قتل عام.شدگان است) که به مناسبت یادبود شصت.و پنجمین سالگرد قتل عام ارامنه در ارمنستان غربی در سال ۱۹۱۵ نگاشته شده، God is Love (خداوند عشق است) که براساس سروده.های حضرت داوود در مزامیر انتخاب شده است، The fall of Lucifer (رانده شدن ..... از درگاه خداوند) که براساس انجیل متی، لوقا و کتاب پطرس اول نگاشته شده است.
    The Life of Christ (زندگی مسیح که براساس آهنگ.های مذهبی ارمنی از قرن پنجم تا دهم میلادی تنظیم شده است.) و حتی کارهایی از ایشان که به دین اسلام می.پردازند چون «سوگواری حضرت علی (ع)» و «شب قبل از عاشورا» اشاره کنیم. در زمینه کارهای میهنی ایشان هم می.توان به آثاری چون: سوییت آرارات، سمفونی شماره (۴) (موسوم به ارمنستان ۱۹۱۸ که به مناسبت استقلال ارمنستان در سال ۱۹۱۸ تصنیف شده است) و آثاری که در زمینه فرهنگ و موسیقی ایرانی ارایه کردند چون: «پرسپولیس»، «باله سیمرغ»، «اپرای پردیس و پریسا» و «اپرای رستم و سهراب» اشاره کرد.
    نکته مهم دیگری که در اینجا باید به آن اشاره بکنم این است که در تمامی این آثار امضای شخصی آقای چکناواریان مشهود است و این امضا هم چیزی نیست جز تم.های فولکلوریکی (به.خصوص فولکلوریک ارمنی) که به طور مستقیم یا غیرمستقیم آن.ها را در آثارشان مورد استفاده قرار داده.اند. نکته دیگر که در مورد ایشان قابل ذکر است آن تعهد و مسوولیت اجتماعی.ای است که ایشان در مقابل هموطنان ارمنی و ایرانی خویش دارند که فکر نمی.کنم این امر در میان موسیقیدان.های دیگر تا این اندازه دیده شود که انعکاس آن را هم می.توان در بسیاری از کارهای ایشان (به.خصوص آن دسته از کارهایی که برای قتل عامل ارامنه نوشته.اند) ملاحظه کرد و هم در برخی فعالیت.های اجتماعی ایشان چون فعالیت در بنیاد محک، که فعالیت.های ایشان در این زمینه هم واقعا بسیار قابل تقدیر است.
    و نکته دیگر که در ابتدای صحبتم به آن اشاره کردم آن تواضع بسیار زیاد ایشان است که با وجود جایگاه والایی که در عرصه آهنگسازی و رهبری ارکس.تر در سطح جهانی دارند، آنقدر راحت و خاکی هستند که انسان واقعا تعجب می.کند و شاید همین امر باعث شده که رسانه.های ما آنچنان که باید و شاید و آن.گونه که متناسب با شأن واقعی او در عرصه هنر موسیقی باشد، به ایشان بها نداده.اند، در صورتی.که می.بینیم همین رسانه.ها در مواقعی از یک نوازنده دست چندم موسیقی آنچنان سخن می.گویند و برای آن.ها تبلیغ می.کنند که هر انسان اهل فرهنگ و هنر واقعی را به حیرت وامی.دارد. البته خود ایشان هم چنان.که گفتم شاید تاکنون چندان تمایل نداشته.اند که برای خودشان تبلیغات وسیعی صورت بگیرد.
    اما اگر بخواهم به صورت تیتروار به برخی مشخصات و ویژگی.های دیگر آثار ایشان اشاره کنم می.توانم بگویم که:
    ۱- تبادل پاساژهای خیلی آرام و رمانتیک با حجم ارکس.تر زیاد در بیشتر کارهای ایشان دیده می.شود، یعنی به عبارتی در آثار ایشان پاساژهای متضاد را فراوان می.بینیم مثل کنار هم قرار دادن ساختار موسیقی تنال و آتنال.
    ۲- استفاده از فیگورهای ملودیک کوتاه و تند و تبادل این فیگور.ها در میان ساز.ها (اعم از سازه.های زهی، بادی، برنجی و...) که این ویژگی را به.خصوص در کارهای چایکوفسکی به.خوبی می.توانیم ملاحظه کنیم.
    ۳- استفاده خیلی زیاد از موسیقی.های مدال، فولکلوریک ارمنی و فواصل دوم افزوده که از جمله ویژگی.های خیلی مهم هم در موسیقی ارامنه و هم ایرانیان است و در عین حال حالت.هایی از دستگاه.های موسیقی ما چون دستگاه چهارگاه و اصفهان در بسیاری از کارهای ایشان به.کار رفته و همچنین مد فریژین (Phrigyan) که می.توان تا اندازه.ای آن را مد شور ایرانی به.صورت مشابه فرض کرد.
    ۴- بافت. هارمونی اکثر کارهای ایشان براساس سیستم.های ماژور/ می.نور است و شاید به.طور دقیق.تر بتوان گفت که در این زمینه بیشتر متاثر از اواخر دوران رمانتیک.هاست. در عین حال به.نظر می.رسد که به هیچ.وجه ایشان از فواصل ربع پرده.ای (که مختص موسیقی ایرانی است) در کار.هایشان استفاده نکرده.اند که البته شاید به دلیل زمینه جهانی بودن کار.هایشان امری طبیعی محسوب شود.
    ۵- از لحاظ ارکستراسیون هم باید گفت که در این زمینه کارهای ایشان بسیار درخشان و پر حجم و در عین حال بسیار متاثر از گروه پنج نفره روسی به.خصوصی شیوه ارکستراسیون کورساکف، «مالر» و «استراوینسکی» است که در میان آن.ها هم می.توان گفت که ایشان بیشتر تحت تاثیر «مالر» است.
    چراکه بسیاری از کارهای مالر به فرم پیچیده. و برنامه.ای است. همچنین وجود ارکستر حجیم، آواز گروه کُر و لید.ها (آوازهای ساده یا ترانه که شوبرت بنیانگذارش بود) در زمره خصوصیاتی است که در کارهای مالر دیده می.شود و به نظر من آقای چکناواریان هم در کار.هایشان از آن.ها استفاده کرده.اند. حالا این تاثیر ممکن است آگاهانه و به.صورت مستقیم صورت گرفته باشد یا به صورت غیرمستقیم بوده باشد.
    ۶- ارکستراسیون بسیاری از آثار ایشان Effective یا توصیفی برای بیان یک ایده، داستان یا یک حالت خاصی است و در این زمینه، ایشان همچنین توجه زیادی به رنگ جداگانه ساز.ها در آثارشان دارند.
    مثلا هنگامی که از هارپ (چنگ) در اثری استفاده کرده.اند، بیشتر برای بیان حالت طبیعت، آب و... است یا ابوا در آثار ایشان. سازی برای بیان رنگ سبز است یا مثلا برای بیان حالت عشق یا مسایل عاطفی از ویلنسل استفاده کرده.اند یا برای بیان حالات خشن و تصاویری مرتبط با جنگ از سازهای برنجی استفاده شایانی کرده.اند.
    ۷- استفاده از ساز «سلفون» و سازهای بلز مانند (که صدای خیلی نازکی دارد) از جمله ویژگی.هایی است که از اولین کار.ها تا آثار متاخر.تر ایشان می.توانیم به.خوبی ملاحظه کنیم.
    ۸- کنار هم قرار دادن سازهای غیرمعمول از جمله خصوصیات دیگر کارهای ایشان است.
    می.دانیم که در موسیقی کلاسیک سازهای معمول سازهایی چون ویلن، فلوت، سازهای بادی و برنجی را شامل می.شود ولی در خیلی از کارهای ایشان سازهای غیرمعمول هم دیده می.شود که البته این امر تحت تاثیر سبک ارکستراسیونی است که در اوایل قرن بیستم به وجود آمد. مثل اینکه بیاییم در یک قطعه از یک چلستا و یک ترومپت استفاده کنیم و همراه با آن.ها یک ویلن، یک کنترباس و یک هورن را مورد استفاده قرار دهیم. امری که مثلا تا اواخر دوران رمانتیک.ها از آن استفاده نمی.کردند و در اوایل قرن بیستم کم.کم معمول شد. حتی ترکیب سه پیانو با چلستا و سازهای ضربی در زمره آنسامبل.های غیرمعمول کارهای ایشان محسوب می.شود.
    اما یکی از مهم.ترین ویژگی.هایی که من در برخی آثار استاد چکناواریان پیدا کردم استفاده از آنسامبل برای سازهای کوبه.ای است. خوب است که در اینجا به این نکته هم اشاره کنم که شخص خودم حدود ۲۰ سال پیش اثری به نام «سماع ضربی.ها» نوشتم که فقط برای سازهای کوبه.ای نوشته شده بود و تا مدت.ها تصور من بر این بود که من نخستین کسی هستم که دست به این تجربه زده.ام ولی وقتی که به کارهای آقای چکناواریان گوش دادم، متوجه شدم که آقای چکناواریان خیلی پیش.تر از من دست به این تجربه زده بودند. مثلا در صحنه.ای از پرسپولیس.بنام دراویش یک بخش از آهنگسازی تماما برای سازهای ضربی نوشته شده و در باله سیمرغ هم چنین استفاده.ای را ملاحظه می.کنیم.
    ۹- از ویژگی.های مهم دیگر کارهای ایشان استفاده از تکنیک چندصدایی (پلی.فونی) برای سازهای سنتی ایرانی است که این امر مهم را ایشان به.خصوص در باله سیمرغ صورت دادند که در این کار ایشان از نوازندگان بنامی چون فرامرز پایور (سنتور)، حسن ناهید (نی)، هوشنگ ظریف (تار)، منوچهری (عود) و... استفاده کرده.اند.
    البته تقریبا همزمان با ایشان هم آقای «احمد پژمان» در باله عیاران هم چنین تجربه.ای داشتند و من البته از نظر تاریخی دقیقا نمی.دانم که کدام.یک زود.تر دست به چنین تجربه.ای زدند. ولی ذکر این نکته در اینجا برای کسانی که به.خصوص در دوران پس از انقلاب خود را بنیان.گذار و مبدع کارهای پلی.فونیک در سازهای ایرانی می.دانند، لازم است تا کمی به گذشته هم بنگرند و ببینند که برخی از اساتید ما در دوران قبل هم به این نکته و نکات دیگر هم توجه داشته.اند.
    ۱۰- یکی دیگر از کارهای مهم ایشان در آثارشان استفاده از تکنیک ملودیک نقطه.ای یا ملودیک رنگین است. به طور کلی بسیاری از آهنگسازان قرن بیستم به.خصوص آهنگسازان وابسته به مکتب دوده کافونیک از این تکنیک استفاده می.کردند یعنی آن.ها می.آمدند در ابتدا یک ملودی را می.نوشتند که در آن ملودی یک ساز یک نت را می.نواخته و .سازی دیگر نتی دیگر را... و هنگامی که همه ساز.ها همزمان با هم می.نواختند یک ملودی ایجاد می.شد که به صورت نقطه.ای بود که من انعکاس این تکنیک را در کارهایی از ایشان چون باله سیمرغ و پرسپولیس ملاحظه کرده.ام.
    ۱۱- در عین حال شاید ایشان نخستین موسیقیدان ایرانی باشند که به فردوسی و داستان.های شاهنامه توجه نشان داده.اند که انعکاسش را در اپراهایی چون رستم و سهراب، رستم و اسفندیار و... ملاحظه می.کنیم.
    ۱۲- استفاده خیلی زیاد از صدای انسان و گروه کر هم در زمره تکنیک.هایی است که ایشان در بسیاری از کارهای خود از آن بهره گرفته.اند. می.دانیم که این تکنیک را برای نخستین بار بتهوون در سمفونی نهم خود از آن استفاده کرد و بعد.ها به صورت پیشرفته.تری آن را در کارهای امثال مالر و اشتراوس ملاحظه کردیم.
    ۱۳- استفاده خیلی زیاد از «اُستیناتو» در زمره ویژگی.های دیگر کارهای ایشان است. در توضیح باید بگویم که استیناتو یک خط ملودی است که خیلی زیاد تکرار می.شوند و روی آن ملودی.های دیگری سوار می.شوند.
    ۱۴- در کارهای ایشان هم چنین سکانس، واریاسیون.های مختلف و بسط و گسترش موتیف.ها و استفاده از لایت موتیف.ها را ملاحظه می.کنیم. لایت موتیف.ها در واقع یک ملودی کوتاه است که با یک شخص یا ایده.ای مرتبط است که ایشان به.خصوص در اپرا.هایشان خیلی زیاد از این لایت موتیف.ها استفاده کرده.اند.
    ۱۵- در مورد سمفونی.های ایشان با وجود ارزش.هایی که دارند، باید بگویم که من موفق نشدم که قواعد مشخصی را در آن.ها پیدا کنم. مثلا وقتی ایشان نام سمفونی شماره «۱» خودشان را رکوییم (به مفهوم موسیقی.ای که برای مردگان نوشته می.شود) می.گذارند باید از ایشان پرسید که به چه دلیلی باید نام یک سمفونی را رکوییم گذاشت؟ یا وقتی در قطعاتی از ایشان که بیشتر مبتنی بر آواز و گروه کر است، می.بینیم که باز ایشان نام سمفونی را بر این قطعات نهاده.اند باز هم این سوال پیش می.آید که چه لزومی دارد که ما بر این قطعات از نام سمفونی استفاده کنیم.
    ۱۶- همچنین در مورد آثار آقای چکناواریان باید به این نکته هم توجه کنیم که برخی از کارهای ایشان در نسخه.های مختلفی نوشته شده.اند مثلا در مورد سمفونی شماره «۱» (رکوییم) می.بینیم که نسخه دومی از آن برای ۷۰ ساز کوبه.ای و ترومپت و نسخه سوم برای گروه کر، سازهای کوبه.ای و ترومپت یا مثلا کویینتت بادی آقای چکناواریان نسخه دیگری از کنسرتو ویلن خودایشان است و....
    و این امر را در کارهای دیگر ایشان هم می.توانیم ملاحظه کنیم. مثلا سوییت آرارات هم در چند نسخه نوشته شده است. و این سوال در اینجا، پیش می.آید که دلیل این همه تکرار در کارهای ایشان چیست؟
    ۱۷- در عین حال باید در مورد ایشان گفت که چون آقای چکناواریان علاوه بر آهنگسازی به رهبری ارکستر هم مشغول بودند و بیشتر آثار خود را خودشان رهبری کرده.اند، لذا از بسیاری از آهنگسازان دیگر ما که با رهبری آشنا نیستند، اجراهای خیلی بهتری از آثارشان ارایه داده.اند. درست مانند اشتراوس و گوستاو مالر که ملاحظه می.کنیم که چقدر ارکستراسیون ایشان درخشان است، عظمت دارد و واقعا وقتی به کارهای امثال این.ها گوش می.دهیم متوجه بی.نقصی اجرای آثار آن.ها می.شویم چرا؟ چون که آن.ها خود رهبر ارکس.تر بودند و قادر بودند چندین بار قطعات نوشته شده خودشان را اصلاح کنند.
    امری که برای آهنگسازان ناآشنا با فنون رهبری خیلی مشکل.تر است چون آهنگسازی که خود کار.هایش را مستقیما اجرا نمی.کند به خیلی از ظرایف اجرایی کارهای خود مسلط نیست.
    ۱۸- من در عین حال فکر می.کنم که جای ملودی.های ایرانی با آن حالت و تزیینات و ظرایف و با آن خصوصیات ربع پرده.ای و با آن ویژگی.های متفاوت سازهای ایرانی در بیشتر کارهای آقای چکناواریان خالی است. و من فکر می.کنم که اگر ایشان آن تجربه گران.بهایی که در تصنیف سیمرغ داشتند را به.گونه دیگر ادامه می.دادند، ما امروزه قطعا از دانش و آگاهی و رپرتوارهای دقیق.تری در زمینه کارهای ارکستری پلی.فونی از نوع ایرانی برخوردار می.بودیم و واقعا حیف شد که این.گونه.ها کار.ها توسط ایشان و دیگرانی شبیه ایشان به درستی تداوم پیدا نکرد.
    البته باز هم می..گویم که چون ایشان در درجه نخست دغدغه ارایه کارهای خود را در سطح جهانی داشتند، شاید ترجیح می.دادند که از سازهای ایرانی و فواصل ربع پرده.ای در کارهای خود استفاده نکنند. ولی من اتفاقا فکر می.کنم که برای جهانیان خیلی جالب خواهد بود که ساختار موسیقایی متفاوت و جدا از آنچه که مرسوم بوده را بشنوند.
    ۱۹- در عین حال به عنوان یک نکته انتقادی باید بگویم که در آخرین آثار استاد، من به شخصه نشانی از آن همه تکنیک، دانش موسیقایی و تجربه را ملاحظه نکردم. به.خصوص در یک کنسرتی که ایشان چند سال پیش با شهرام ناظری داشتند و من در آنجا حضور داشتم، بسیار دلم گرفت و با خود گفتم که ایشان چطور با این همه تجربه و دانشی که داشتند اینچنین کار سطح پایین را ارایه دادند. همچنین در برخی کارهای ایشان چون «رسول عشق امید» و کارهای مذهبی دیگری که پیرامون اسلام ارایه دادند به نظر بنده ایشان کار مهمی صورت ندادند و به هیچ.وجه نشانی از تبحر ایشان در این قبیل کار.ها نیست.

    متن کامل سخنرانی هوشنگ کامکار پیرامون تحلیل آثار لوریس چکناواریان که در تاریخ ۱۵/۱۱/۹۰ با حضور آقای چکناواریان در فرهنگسرای شفق برگزار شد. برگزار.کننده جلسه مرکز فرهنگی هنری شهرداری و مجری این برنامه ابوالحسن مختاباد بود. این متن اختصاصا در اختیار شرق قرار گرفته است.

    .



    ادامه در منبع : تنها کاربران عضو قادر به مشاهده لینکها هستند ، برای مشاهده و دانلود لینکها از اینجا ثبت نام کنید


    #1 ارسال شده در تاريخ ۱۳۹۱/۰۴/۱۱ در ساعت 05:22

  2. # ADS
    مجری تبلیغات
    تاریخ عضویت
    -
    نوشته ها
    -
    فروشگاه آنلاین کیوبیس با سیستم پرداخت آنلاین و ارسال به سراسر نقاط ایران ، شهرستانها و روستاها در کمترین زمان ممکن ، فروش vst وی اس تی ارزان و با کیفیت ، فروش سمپل و پلاگین های جدید آهنگسازی

    بی نظیرترین آموزش فارسی نرم افزار کیوبیس ( سطح مقدماتی )
    آموزش فارسی کار با نرم افزار کیوبیس (سطح پیشرفته)
    آموزش فارسی CUBASE 5 & NUENDO4
    آموزش فارسی تکمیلی NUENDO5.5, CUBASE 6.5
    آموزش فارسی Ableton Live 9
    آموزش فارسی سونار Sonar X2,X3
    آموزش فارسی Cubase Elements 7

    آموزش فارسی protools 10
    آموزش فارسی Logic Pro X2 لاجیک
    آموزش فارسی Studio one استودیو وان
    آموزش فارسی BAND IN A BOX 2015
    آموزش فارسی Guitar Pro 6
    آموزش فارسی ضبط افکت میکس و مستر صدا ADOBE AUDITION CS5.5
    آموزش فارسی یک پروژه تنظیم آهنگ از ابتدا تا انتها

    آموزش فارسی اف ال استودیو FL Studio 12
    آموزش فارسی سمپلر کانتکت Native instrument Kontakt 5
    آموزش فارسی تصویری امنیسفر OMNISPHERE
    آموزش فارسی تخصصی تنظیم حرفه ای موسیقی
    آموزش فارسی موسیقی الکترونیک Steinberg Sequel
    آموزش فارسی تکنیکهای حرفه ای وکال همراه با آموزش Melodyne
    آموزش فارسی تکنیکهای رکورد صدا در استودیو موسیقی
    آموزش فارسی 101 ترفند حرفه ای میکس + مستر آهنگ با ایزوتوپ اوزون 7 izotope ozone
    آموزش فارسی جامع مسترینگ آهنگ Izotop Ozone 6 + tracks
    آموزش فارسی Fab Filter+Waves +Slate Digital

    آموزش کامل مراحل ساخت آهنگ از ابتدا تا انتها
    آموزش فارسی آهنگسازی در یک هفته
    آموزش فارسی تنظیم حرفه ای موسیقی
    آموزش فارسی مولتی مدیا تصویری مبانی موسیقی
    آموزش فارسی تنظیم و ارکستراسیون آهنگ
    آموزش فارسی فالش گیری و فاصله سازی صدای خواننده
    آموزش خوانندگی پاپ به زبان فارسی
    آموزش آهنگسازی در سبکهای پاپ، هیپ هاپ رپ،ترنس،هاوس،بلوز،جاز،راک

    آموزش فارسی میکس حرفه ای آهنگ
    آموزش فارسی میکس و مسترینگ حرفه ای
    آموزش فارسی یک پروژه میکس و مستر آهنگ از ابتدا تا انتها
    آموزش فارسی ریتم سازی در موسیقی
    آموزش فارسی ساخت بیت در موسیقی
    آموزش فارسی صداسازی با سینتی سایزرها
    آموزش فارسی فالش گیری و فاصله سازی صدای خواننده
    آموزش فارسی ساخت استودیوی موسیقی خانگی

    خرید وی اس تی پیانو spitfire audio hans zimmer piano
     

موضوعات مشابه

  1. آثار لوریس چکناوراریان نقد و بررسی می شود
    توسط Ramin95 در انجمن اخبار روز موسیقی
    پاسخ ها: 0
    آخرين نوشته: ۱۳۹۰/۱۲/۲۴, 18:10
  2. آثار هنری و آهنگسازی لوریس چکناواریان بررسی می شود
    توسط Ramin95 در انجمن اخبار روز موسیقی
    پاسخ ها: 0
    آخرين نوشته: ۱۳۹۰/۱۰/۲۸, 19:40
  3. ** آموزش قدم به قدم کامل فارسی کیوبیس از مقدماتی تا پیشرفته **
    توسط کوک در انجمن آموزشهای کیوبیس (Cubase)
    پاسخ ها: 11
    آخرين نوشته: ۱۳۹۰/۱۰/۲۳, 00:38
  4. ریلیس آهنگ پیش خودمی از مهران عباسی
    توسط N.Producer در انجمن انجمن عمومی سایت
    پاسخ ها: 0
    آخرين نوشته: ۱۳۹۰/۰۸/۱۵, 00:10
  5. کسی که یک سال پیانو زده به خود اجازه تدریس میدهد
    توسط piano4all در انجمن پیــانو(Piano)
    پاسخ ها: 0
    آخرين نوشته: ۱۳۹۰/۰۵/۲۰, 08:54

جستجو شده ها

آدرس فرهنگستان لریس چکناوریان

ويلن ساخت سارازاد

لوریس چکناواریان گفتگو

علی عظیمی نژادان

ادرس و شماره فرهنگستان لوریس چکناواریان؟

اهنگهای دراویش

تا این لحظه 1 کاربر از این تاپیک دیدن کرده اند

فقط اعضا گروه ویژه vip و مدیران قادر به دیدن اسامی بازدیدکنندگان تاپیک هستند

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید

کپی از مطالب سایت مجاز نمیباشد و پیگرد قانونی دارد

cubase.ir

BACK TO TOP
وی اس تی
آرتیست