رفتن به مطلب
برای استفاده از انجمن و عضـویت کلیک کنید.
جستجو در
  • تنظیمات بیشتر ...
نمایش نتایجی که شامل ...
جستجو در ...

سایت و انجمن رسمی کیوبیس ایران

مرجع تخصصی آهنگسازان خوانندگان و نوازندگان سایت کیوبیس ایران

  • با 10 سال قدمت
  • بیش از 145 هزار کاربر
  • بیش از 450 هزار پست





Ramin95

ستایشگران مارچوبه

پست های پیشنهاد شده

Ramin95    6,188

عضو جدید انجمن

[سعید اصلانی - ترانه.سرا، منتقد و پژوهشگر موسیقی ]

 

 

شاید نزدیک به ۱۰ سال بود که من مطلبی در مدح و مذمت موسیقی ننوشته بودم و البته علت روشنی هم داشت و آن: پذیرفتن جبر سیستماتیک فرهنگی در این سال.های اخیر بود.اما این روز.ها حجم وسیعی از مطالب و موضوعات بعضا عجیب و غریب از آدم.های عجیب و غریب.تر، واقعا شرایط را به نحوی رقم زده است که چاره.ای جز پاسخ گویی (هر چند محدود و خلاصه) به برخی اظهار نظر.ها، باقی نمی.گذارد. نه به دلیل اینکه مشتی آدم ناحسابی روح و جان موسیقی را در دست دارند، بلکه بیشتر به این علت که عده.ای موجودات شبه منتقد و شبه تئوریسین در حمایت از ایشان حکم و فتوا صادر می.کنند و به شکلی باور نکردنی آن عده معدود دلسوزان و فرهیختگان باقی مانده در عرصه فرهنگ و هنر (و علی الخصوص موسیقی) را هم با تکیه بر شعار.های فریبنده دموکراسی و آزادی انتخاب و غیره، مشتی .... و ابله و دلواپسان (با کنایه و استهزاء به یک جریان سیاسی!) خطاب می.کنند.

 

بنده بر این باورم که از قضا ماجرا عکس این است و این شبه پلورالیسم فرهنگی است که خیانتی نابخشودنی به یک نسل و فی النفسه در تضاد با اصل فرهنگ به شمار می.رود.

 

اینکه:

خلق سراسر نهال خدایند

هیچ نه بشکن از این نهال و نه بر کن

 

.ادامه.. همان رویه استثمار فرهنگی و کرختی زیبایی.شناسانه است. این ادامه نظریه منسوخ هنر برای هنر است. این کاسبکاری هنری است.

 

هنرمند در قبال جامعه.ای که در آن دست به آفرینش می.زند مسئول است. و این هنرمند است که جامعه را به سمت استانداردهای بالا.تر در هنر سوق می.دهد و نه جامعه. (۱)

 

جامعه موسیقی امروز ما حقیقتا به این ژست.های لیبرال مآبانه احتیاج ندارد. این ژست.های «قربون همه تون برم» این ژست.های «همه خوبن همه ماهن» این ژست.های مهوع: همه با هم برابرند اما خوک.ها برابرترند (۲)

 

این تئوری دفاع از میانمایگی و گسترش شبح زیبایی ادامه.. همان نظریه معروف: شبیه کردن آسیای مرکزی و آفریقا به اروپا است (۳) شباهتی که نمایه.های بیرونی تجدد و مدرنیته و حتی دموکراسی را دارد اما از درون گسیخته و فلج است. وامدار و واداده است. زیست انگلی دارد. و جملگی را در تمام سطوح دارد. از هنرمند بدلی تا منتقد و تئوریسین واداده. این الگوی توسعه فرهنگی که تا گردن در آن فرو شده.ایم، شناسه.های تاریخی- زیست بومی ما را ندارد. این متد استعماریست.

 

اینکه نظریه.های منحط و واداده خود را با ایدئولوژی «عدالت و آزادی» موجه جلوه دهیم، اینکه منتقد ما مرعوب رسانه و جهان مجازی خود را.. رها می.کند که: موسیقی پاپ موسیقی خلق الله است و کاری به کارش نداشته باشید (و این را با چنان ژست عاقل اندر سفیهی می.گوید که انگار همه مردم پشت و پناه حضرتش هستند) دقیقا کاریکاتوری از نظریات هورکهایمر و مارکوزه در مکتب فرانکفورت است که «نظم موجود را قفس و زندان آدمی» می.دانستند. اما فراموش نکنیم الگوی فرهنگی اروپای قرن بیستم (که برآمده از نظم نوین جهانی پس از سال.های جنگ بود) ابدا با (فی المثل) ایران در حال گذار از سنت و ارتجاع به مدرنیته قابل قیاس نیست. شرایط فعلی فرهنگی ما وضعیت مضحک و اسفباری از ترکیب سنت.های متعصبانه بدوی با پسامدرنیسم پلورال است که جدا نیازمند ساماندهی و نظم است.

 

فرهنگ، نظام ثابت و ریشه.دار عمل و رفتار و اندیشیدن است و برطبق این بیان فرهنگ نوعی نظم است (۴) اما حقیقتا تعریف مشخص نظم در هنر چیست؟ و اساسا نظم فرهنگی چیست؟

 

اگر بخواهیم به شکل خلاصه بیان کنیم: نظم فرهنگی یعنی مجموعه.ای از استانداردهای علمی- اخلاقی در حوزه فرهنگ و هنر، که در هر جامعه (بنا به مقتضیات عرفی و اجتماعی) توسط نهاد.های آموزشی گسترش داده شده و به واسطه منتقدان اصلاح و پاسداری می.شود و به واسطه نهاد.های نظارتی کنترل می.شود. (این آخری با سانسور اشتباه نشود که از بیخ متفاوت است و در حوزه سیاست و حاکمیت قرار دارد و نه فرهنگ)

 

مثلا در موسیقی، نهادهای آموزشی مثل: موسسات و هنرستان.ها و کالج.های موسیقی وظیفه تربیت موزیسین را به عهده دارند و زمینه.های اجتماعی موجود هنرمندانی را برآمده از این مجموعه.های تخصصی تربیت کرده و خواه ناخواه مقدمات تولید و آفرینش هنر پدید می.آید. اما لاجرم کژی و کاستی.هایی هم در این فرآیند هست که تئوریسن و منتقد آگاه (و نه خود باخته و واداده) در این نظام سیستماتیک مسئولیت مانیتور و اصلاح آن را بر عهده دارد. روشن است که این نظریه ناظر بر یک استاندارد معین و (مثلا) حکومتی نیست. هر جریان هنری می.تواند نهاد.های آموزشی و طبعا منتقدان و نظریه پردازان خود را داشته باشد. اما سیستم سالم همین است که گفته شد و خارج از این یعنی بلبشو. یعنی نظم حسین قلی.خانی. یعنی پوپولیسم. یعنی غوغا سالاری، لشگر کشی مجازی... و در یک کلام: ابتذال فرهنگی.

 

هیچ .. منکر ارتباط متقابل هنرمند و جامعه نیست، اما جامعه متکی به هنرمند است (۵) و در تمام طول تاریخ نهضت.های هنری برآمده از شرایط اجتماعی بوده.اند، اما در سویه گسترش زیبایی.ها، در شرح کاستی.ها و در یک کلام در تعارض با وضع موجود.

 

جنت وولف (جامعه.شناس انگلیسی) در کتاب «تولید اجتماعی هنر» سه عامل: فنآوری، نهادهای اجتماعی و اقتصاد را عوامل اثرگذار بر تحولات تاریخی هنر می.داند (۶) که به نظر من سطح کاملی از استنباط و تحلیل در آفرینش محصولات هنری به دست می.دهد.

.

 

توضیحی بهتر از نقل قول دوست دانشمندم «سید علیرضا میرعلی نقی» ندارم که جایی گفت: چند رشته از هنر هست که با ورود کامپیو.تر (به عنوان نماد فنآوری)، اساسا از شکل حقیقی واصیل خود خارج شد. اولی عکاسی (که پیشه.ای پدر تا پسر بود) و با ورود دوربین.های اتوماتیک و دیجیتال، همه عکاس شدند. بعدی گرافیک بود (منظور گرافیک سنتی) که تیغ و کا.تر و چسب و ایربراش و عکاسی و... بود و حالا مثلا با یک نرم افزار فتوشاپ هر کسی فکر می.کند گرافیست است!اما لطمه جدی به موسیقی خورد. موسیقی که با نرم افزار.های کامپیوتری این احساس را به هر علاقمندی می.دهد که «آهنگساز» و حتی «خواننده» است!

.

 

به طور کل ۲ نظریه اساسی در شاخه اجتماعی تولید هنر وجود دارد:Reflection approach و shaping approach که به ترتیب شاید بتوان برای آن.ها تعابیر: رویکرد بازتاب و رویکرد شکل دهی را انتخاب کرد. (۷)

 

در رویکرد «بازتاب»، هنرمند رابطه.ای خطی و ساده با جامعه دارد که عینا مقتضیات و علاقه مندی.های جامعه را (با.. همان نحو و زبان) ادامه می.دهد.

 

اما در رویکرد «شکل دهی» هنر بیش از آنکه آیینه و منعکس.کننده واقعیات اجتماع باشد، شکل.دهنده، تحکیم.کننده، تضعیف.کننده، ایجاد.کننده و یا در وهن آن واقعیات برشمرده می.شود.

 

اما روشن است که به هر.کدام از این دو نظریه که پایبند و معتقد باشیم تفاوتی در رسالتی که برای اصلاح نهاد فرهنگی جامعه وجود دارد، ایجاد نمی.کند.

 

به عبارتی در بستر جامعه.ای مترقی و پیشرفته، تولیدات هنری چه shappin و چه reflection سطح عالی.تری خواهند داشت.

.

اینکه بعضی.ها عنوان می.کنند که:

 

خب اینکه موسیقی (...) بیشتر از خیلی.ها طرفدار دارد، چرا امری ناپسند است؟ چرا این استقبال را نشانهٔ زوال فرهنگی می.دانید؟

 

و یا:

 

.پاپ فرآوردهٔ مصرفی برای عموم مردم است و اساساً اگر قرار بود فقط به مؤلفه.های هنری توجه داشته باشد که اسمش پاپ نمی.شد! (۸)

 

یا عباراتی سست و بی.پایه از این دست که در لفافه.ای از پلورالیسم فرهنگی مطرح می.شود، اگر بپذیریم که در پشت پرده حسادت.ها و ناکامیابی.ها در «عرصه.های مشابه موضوع مورد دفاع»! و یا لابی.های خاص برای شانتاژ یک جریان و تخطئه جریانی دیگر نباشد (که متاسفانه رویه غالب جریان.های نقد سال هاست همین پروپاگاندای محفلی شده است!) قطعا بی.سوادی و دخالت غیر تخصصی در حوزه.هایی است که نه اهلیتش را داریم نه دانش و اشراف علمی.اش را.

 

اینکه آیا واقعا می.شود با مشتی لاطاعلات مغلوط و توهین.آمیز وآکنده از لحنی لمپن.مآبانه و انبوهی جملات قصار (و غالبا استفهامی و با علامت سوال!) نظر داد و متاسفانه این نظرات کاملا شخصی و گا.ها احساسی را «نظریه» یا دکترین بنامیم (بی.هیچ ماخذ و رفرنس و ارجاع و استناد و استدلالی!) رویه.ای تازه از نقد و نظریه.پردازی است که متاسفانه در بلبشوی فرهنگی-اجتماعی ایران امروز و دستاوردهای جهان مجازی رخ داده است!

 

باید بپذیریم که جامعه همواره به شکل طبیعی گرایش به سستی و سادگی دارد. هر کلونی و بافت جمعیتی فی.النفسه به صورت.های زودفهم و عامه.پسند هنر علاقه و اشتیاق بیشتری نشان می.دهد تا گونه.هایی از هنر که نیازمند «دانش.های واسطه.ای» باشد. (۹)

 

به عنوان مثال: طبعا برای لذت بردن از موسیقی باخ باید لااقل کمی از ساز.شناسی، اندکی هارمونی و مقداری پلی.فونی را بشناسیم و یا دست.کم زمینه.های شناخت آن را ایجاد کرده باشیم و به همین ترتیب مثلا: نقاشی.های پیکاسو یا کاندینسکی، یا سینمای پراجانوف و کوبریک و خیلی خیلی مثال.های دیگر.

 

و همین چرخه سالم روابط علیّ میان مخاطب و هنرمند، عقلانیت را در موسیقی ساده و ترابادوری اروپایی به سطح کنترپوآنتیک امروزی رساند (۱۰)

 

ایستادن در صف یک ابتذال چند میلیونی که کار دشواری نیست (که اساسا ایستادن در صف ابتذال لذت.بخش هم هست) اما هر چه هست کار منتقد و تئوریسین نیست!

.

 

زمینه.های اقتصاد هنر از اروپای دوره رنسانس پدید آمده است، آنجایی که درباریان و متنفذان برای مشروعیت بخشیدن به وجهه اجتماعی خود از هنرمندان بهره می.گرفتند و یا تولیدات هنری را مورد حمایت قرار می.دادند (۱۱) و (۱۲)این رویه که بعد.ها در نظریات مارکس هم پدیدار شد، نقش حمایتی و بالتبع نظارتی حکومت.ها را در آثار هنری و هنرمندان گسترش داد. اما از سوی دیگر با انقلاب صنعتی و ظهور پدیده کاپیتالیسم و سرمایه داری، نقش بنگاه.های خصوصی هم در این حوزه پر رنگ.تر شد.

 

گرایش بخش خصوصی در تولید و فروش آثار هنری فرمول ساده.ای دارد: هزینه کمتر و فروش و سود بیشتر.

 

بنابر این از هر ابزاری در تحقق این هدف سود می.برد. از رسانه.های به اصطلاح زرد گرفته تا تئوریسن.های واداده و استخدامی. که البته در این مسیر اینترنت و مدیا هم نقش فوق العاده.ای ایفا می.کنند. همچنان که بخش دولتی هم ابزار.ها و رسانه.های خود را در اختیار دارد با منابع مالی نامحدود و تنها تفاوت و امتیازی که بخش دولتی نسبت به بنگاه.های خصوصی دارد، امکان کنترل و سانسور است که به راحتی برای بخش خصوصی فراهم نیست!

 

به عنوان مثال: فیلم.های مستهجن و اساسا سینمای پورن، ارزان.ترین گونه تولیدات تصویری و در عین حال پر.منفعت و متاسفانه پربیننده.ترین ژانر از سینماست (در قیاس سود و سرمایه)

 

این سینما مصداق و مثال روشنی از تشریح زمینه.های اقتصادی بخش خصوصی در تولید موسیقی برای عامه است. آنچه که به آن موسیقی پاپ اطلاق می.شود. (و از قضا تعبیر غلطی هم هست، چرا که اساسا در موسیقی ژانری به نام پاپ وجود ندارد و در حقیقت «پاپ» نوعی رویکرد به موسیقی است. مثلا نگارنده، قطعه «چرا رفتی» را در زمره موسیقی پاپ می.داند، هر چند که در فضا و ژانر موسیقی ملی و دستگاهی ساخته و اجرا شده باشد. پس به این ترتیب عبارت پاپ یک ناسزای فرهنگی یا نوعی دشنام روشنفکری نیست که با تشبث آن به نوجوانان ۱۵-۱۶ ساله، برای ضعف.های اشکار آن دلایل احساسی بیاوریم. چرا که اتفاقا این گونه از موسیقی می.تواند بسیار هم مفید حال و روان جامعه باشد. جامعه.ای که قطعا زیر ساخت.های جمعیتی فرهنگ در آن را همین نوجوانان عهده دارند!)

.

با این توضیحات متاسفانه بخش اعظمی از تولیدات موسیقی ایران در زمره آثار صرفا اقتصادی قرار می.گیرند که خواه ناخواه از ذات آفرینش گر هنر فاصله دارد. و قسمت غم.انگیز.تر این ماجرا آنجاست که ایران کشوری با گونه.های بسیار ناب و متنوع از موسیقی است که علی.القاعده می.توانست و می.تواند دستمایه خلق موسیقی.هایی شگفت.انگیز و منحصر به فرد باشد همچنان که فی.المثل موسیقی عرب یا ترکیه از این پتانسیل بهره برده و ضمن حفظ رگه.ها و نحله.ها و طعم خاص خود، استاندارد.های مدرن موسیقی غرب را هم استفاده کرده.اند و گونه.ای از موسیقی عامه ارائه می.دهند که از.. همان اورتور، امضای ملی- فرهنگی خود را نشان می.دهد.

 

در نقطه مقابل مثلا موسیقی عامه کره (کره جنوبی)

 

کره با اینکه در منطقه شرق آسیا و جایی قرار دارد که دور تا دور آن اساسا موسیقی پنتاتونیک است (و موسیقی ملی و سنتی کره هم در همین دسته است) اما به دلایل جامعه.شناختی گوناگون (و از جمله توسعه یافتگی به سبک آمریکایی و الگوهای اجتماعی کاملا غربی) نوعی از موسیقی غربی را با کلام کره.ای تولید می.کنند که جدا با نمونه.های اورژینال تفاوتی ندارد. و جالب آنکه در تمام ژانر.های آمریکایی- اروپایی. از کانتری و بلوز و جز تا شانسون و راک و متال و الکترونیک. اما همگی فوق.العاده حرفه.ای و در چنان سطحی از برابری که فقط از کلام می.توان تشخیص داد که این.ها نسخه.های اقتباسی هستند.

 

اما متاسفانه موسیقی فعلی ما طرح شلم شوربایی از انواع موسیقی عرب و ترک و غربی است که از.. همان اورتور خامی و فیک.بودن آن تو ذوق می.زند. (و تازه رویکرد این نوشتارناظر بر نمونه.های نسبتا معقول این گرته برداری است. وگرنه کمدی – فانتزی.های بعضی از حضرات میلیون فالوری که تحت عنوان R&B و Hip Hop سر هم می.کنند و منتقدان حضرتشان نمره بیست اعطا می.فرمایند! اصلا جای حرف ندارد بسکه ماجرا شوخی است)

.

 

موسیقی در ایران از ۲۶۰۰ سال قبل از میلاد تاریخ مکشوف دارد (۱۳) و بسیار بسیار هنرمندان بزرگ به خود دیده است. هنرمندانی که حبس و تبعید و هجرت را به جان خریده.اند اما دست به دست این موسیقی را به ما رسانده.اند. در مقاطع مختلفی از تاریخ ایران خنیاگران و رامشگران به دلایل گوناگون مذهبی- سیاسی مجبور به اختفاء ساز و آواز شده.اند. بسیاری از نغمه.های موسیقی هند (به عنوان گسترده.ترین و پیچیده.ترین نمونه موسیقی مونوفونیک در جهان) وامدار تبعید.های ناخواسته مطربان پارسی به آن سرزمین است (۱۴)اعتبار و ارزش تاریخی – فرهنگی این موسیقی فرا.تر از این نظریات کودکانه و این آثار کم مایه است که در آن مشتی از سر لاعلاجی مغنی شده.اند و مشتی از در دریوزه گی، ستایشگرانشان.

.

خاقانیا، خسان که طریق تو می.روند

زاغند و زاغ را صفت بلبل آرزوست

گیرم که مارچوبه کند تن به شبه مار

کو زهر بهر دشمن و کو مهره بهر دوست

.

 

.

.------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

منابع و ماخذ:

 

۱ - فرهنگ، خرد و آزادی (رضا داوری اردکانی)

۲- قلعه حیوانات (جورج ارول)

۳- عظمت و انحطاط اروپا (ای، جی، تیلر)

۴- نظم و قانون و فرهنگ (رضا داوری اردکانی)

۵- معنی هنر (هربرت رید)

۶- تولید اجتماعی هنر (جنت وولف)

۷- چیستی هنر (علی رامین)

۸- تاریخ اجتماعی هنر (آرنولد هاورز)

۹- تکثیر دایی جان ناپلئون.های تاریخ مصرف گذشته (سایت موزیک ما)

۱۰- مبانی عقلانی و اجتماعی موسیقی (ماکس وبر)

۱۱- مبانی جامعه.شناسی هنر (علی رامین)

۱۲- این نوشتار نگاهی نو و سیستماتیک به فرآیند اقتصادی هنر در دوران معاصر دارد، اما در مباحث تاریخی.تر شاید بتوان گفت: نخستین مالکیت سازمان یافته عقلانی در هنر به احتمال قلمرو معابد بوده و از این رو کاهنان اولین کارفرمایان منظم هنرمندان بوده.اند (تاریخ اجتماعی هنر ج یک- مقام هنرمند و سازمان تولیدی هنر)

۱۳- خلاصه تارخ هنر (پرویز مرزبان)

۱۴- تاریخ جامع موسیقی ایران (سعید اصلانی)

 

 

 

ادامه در منبع : لطفا جهت مشاهده لینک وارد شوید یا ثبت نام کنید link.

به اشتراک گذاری این ارسال


لینک به ارسال
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

به گفتگو بپیوندید

شما در حال پست به عنوان مهمان هستید. اگر حساب کاربری دارید، برای ارسال با حساب کاربری خود اکنون وارد شوید .
توجه: مطلب ارسالی شما پس از تایید مدیریت برای همه قابل رویت خواهد بود.

مهمان
ارسال پاسخ به این موضوع ...

×   شما در حال چسباندن محتوایی با قالب بندی هستید.   حذف قالب بندی

  تنها استفاده از 75 اموجی مجاز می باشد.

×   لینک شما به صورت اتوماتیک جای گذاری شد.   نمایش به صورت لینک

×   محتوای قبلی شما بازگردانی شد.   پاک کردن محتوای ویرایشگر

×   شما مستقیما نمی توانید تصویر خود را قرار دهید. یا آن را اینجا بارگذاری کنید یا از یک URL قرار دهید.


  • کاربران آنلاین در این صفحه   0 کاربر

    هیچ کاربر عضوی،در حال مشاهده این صفحه نیست.

×
×
  • اضافه کردن...